Wat is er met de Friese identiteit in de provincie Groningen gebeurd?

De Groningse Ommelanden bieden een interessant vraagstuk, namelijk wat er met de Friese identiteit in die gebieden is gebeurd. Hij is zoek! Volgens de overleveringen zou behalve de Saksische stad Groningen. de Ommelanden van de provincie van oorsprong Fries zijn, maar als je nu door het noorden van de provincie reist en mensen vraagt of zij zich als Fries identificeren dan kijken ze je vreemd aan. Hoe kan dat?

Sommigen zijn niet op de hoogte van de innige band tussen de Ommelanden en Friesland. Het domste wat je anno 2018 dan ook kunt doen is de bewoners van het noorden van de provincie ‘Fries’ noemen. Doe je dat wel, dan krijg je fronsende gezichten. Vaak gepaard met lichte agitatie: ‘Nee, wij ben Grunnigs’. Dat is bestuurlijk gezien natuurlijk juist, ze zijn inwoners van de bestuurlijke entiteit Provincie Groningen, maar cultureel en historisch gezien is het beeld heel anders.

Het is opmerkelijk dat de artefacten van de Friese geschiedenis in Groningen zo zichtbaar zijn. Overal waar je komt vind je deze. Of het nu in het provinciehuis in de hoofdstad is, of ergens in een park. Ook online kun je veel lezen over deze geschiedenis, maar het aantal mensen dat zich daadwerkelijk identificeert als Fries is (verondersteld) klein. Toch zien we ook in de 21e eeuw nog initiatieven om de Friese identiteit levendig te houden in de Ommelanden. Denk aan de plaatsing van een ‘opstalboom’ in Appingedam, waar ook provinciale politici aanwezig waren.

Laten we kort de geschiedenis induiken om te zien hoe sterk de relatie is tussen de Friezen en de Ommelanden. De Friezen zijn lange tijd met rust gelaten in de loop van de geschiedenis. Vanwege hun strijd voor veel machtigere koningen rondom hen verdienden zij al snel respect. Ze waren als het ware huurlingen en ‘kochten met het bloed van krijgers hun relatieve vrijheid’. Dit leverde hen in het Heilige Roomse Rijk, waar zij na een verloren veldslag van de Friese koning Redbad toe behoorden, een zogeheten vrijstelling op.

Dit was het ‘Rijksprivilege’ geschonken door de Frankische koning Karel de Grote. Dat was een document dat tegenwoordig zou doorgaan als ‘soft law’. Met dit document konden zij in Europa aantonen dat zij het ‘privilege’ of recht hadden zichzelf te besturen. In de 15e en 16e eeuw waren de Ommelanden nog ‘Fries’, zo lezen we op de website van Historiek dat destijds het Fries recht werd gesproken in de Groningse Ommelanden. Waarschijnlijk dus dat men zich toen nog wel als Fries identificeerde.

Maar zoals altijd in de geschiedenis verandert alles. En dus ook de belevenis van identiteit in de voormalige Friese gebieden van Groningen. Hoe zou dat komen? Dat is een complexe vraag. Er zijn weinig bronnen die hierover spreken, maar het is aannemelijk dat bij oprichting van de Republiek der Zeven Provinciën, waarbij Friesland en Groningen bestuurlijk werden losgekoppeld de Friese gemeenschappen uit elkaar groeiden.

Maar toch werd er nog Fries recht gesproken in de 16e eeuw dus het is waarschijnlijk dat de teloorgang van de Friese identiteit zich pas later voor deed. Maar ook de strijd tussen de Friezen zelf, aangemoedigd door ‘buitenlandse krachten’ kan hier aanleiding voor zijn geweest. Waarschijnlijker is het dat de teloorgang van de Friese identiteit pas in de 19e eeuw plaatsvond. Waarschijnlijk dat deze trend plaatsvond door de Franse keizer Napoleon, die de Nederlandse staat centraliseerde en meer macht gaf.

Dat staatsbestel van Napoleon is na de ‘bevrijding’ door geallieerden grotendeels overgenomen om daarmee een machtige eenheidsstaat te smeden. Vergeet niet, het gewone volk was toen meer lijfeigene dan burger. Met verplicht onderwijs in gestandaardiseerd Nederlands en geschiedenislessen met een sterke focus op nationale eenheid en identiteit (denk aan het Nederlandse volkslied), is het niet meer dan logisch dat de Ommelanden zijn losgeweekt van hun Friese roots.

En dat is jammer, want de Friese geschiedenis en identiteit draait natuurlijk om onafhankelijkheid, soevereiniteit en de Fryske vrijheid. Lessen kunnen er ook worden getrokken aan de teloorgang van die identiteit. In het heden lijkt de Nederlandse onder druk te staan, een nieuwe Europese identiteit dient zich aan om deze te vervangen of te complementeren. De toekomst zal moeten uitwijzen of ook de Nederlandse identiteit in de vlucht van de geschiedenis verdwijnt of standhoudt.


Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

Reacties

12 reacties

  1. Spaanse kok

    Het bewijs is geleverd.
    Omvolking, met behulp van het Kalergi plan is in het noorden begonnen.

  2. Rien Noppen

    “Laten we kort de geschiedenis induiken om te zien hoe sterk de relatie is tussen de Friezen en de Ommelanden daadwerkelijk zijn. ”

    Escaped from the language lab.

  3. DeBruijn

    Fries werd tot Wijk bij Duurstede gesproken, wat de hoofdstad van de Friezen is geweest. Diverse Friese koningen zijn daar opgegraven.

    Overigens is het Gronings een mengelmoes van Fries en Saksisch en wordt het Fries nog gesproken in het Westerkwartier in Groningen.

  4. DeBruijn

    Oh en niet te vergeten Noord-Holland was ook Fries grondgebied.

  5. Aytas

    Leuk artikel om te lezen, eens iets anders.

    ‘De toekomst zal moeten uitwijzen of ook de Nederlandse identiteit in de vlucht van de geschiedenis verdwijnt of standhoudt.’

    Het zal voor het grootste gedeelte verdwijnen, zal nog een poosje duren en bepaalde delen zullen eraan vasthouden. De geschiedenis laat zien dat er steeds meer een gedeelde identiteit ontstaat, zal een paar honderd jaar dus geen paniek.

    1. Rien Noppen

      Ja, wat hier wordt gepresenteerd als de complottheorie van het Kalergi plan is feitelijk gaande door de globalisering. Etnische en nationale groepen en culturen mengen in een steeds hoger tempo. Verzet ertegen is zowel zinloos als kwalijk.

      Nationale en etnische culturen verdwijnen niet maar veranderen in steeds hoger tempo omdat de grenzen diffuser zijn. Mensen reizen en emigreren gemakkelijker maar ook de informatievoorziening door, met name, het internet opent culturen waardoor ze gevoelig worden voor externe invloeden.

      Volksnationalisme en racisme zijn stuiptrekkende bewegingen om zich tegen deze feiten te verzetten. Het zijn achterhoedegevechten die echter wel veel narigheid en ellende kunnen veroorzaken.

      1. DeBruijn

        Zijn wij ooit geraadpleegd over het toelaten van 3 miljoen mensen de laatste 40 jaar? Nee, had iemand daarvoor gestemd 40 jaar terug als ze het hadden gevraagd? Nee.

        Iedereen die van zijn land, taal en cultuur houdt, die wordt steevast gedemoniseerd en weggezet als nationalist, racist an achterlijk.

        Wie heeft er gekozen voor open grenzen? Ik niet in ieder geval, dan moet je een keer even wachten bij de grens. Lekker belangrijk, dat moeten al die mensen die naar Thailand gaan ook en daar hoor je niemand over.

        Wat is er leuk aan als ik naar Duitsland op vakantie ga en het lijkt op Turkije? Zelfde met Londen. Ik wilde Engelse cultuur proeven, vergeet het maar. Kebah, MacDonalds, zelfde kledingwinkels, veel migranten (waarvan de meeste in de eigen taal praten onder elkaar). Alles wordt één grote grauwe eenheidsworst. Hartstikke leuk toch? Niet echt…

        Maar als ik naar China ga of Japan, dan is het een heel andere wereld. Geen massa immigratie, daar mag je trost op je land zijn zonder uitgescholden te worden, daar mogen ze bepalen wie wel of niet binnenkomt (net als u bij uw huis ook doet).

        Dat grenzen vervagen wordt wel van boven opgelegd, de EU is daar debet aan. En laat ik nou geen voorstander van die club zijn om die reden.

  6. Dik

    Interessant stuk. Toch ben ik blij met het script.

    1. Teunis Dokter

      Dank Dik! Ik ben ook reuze blij met het script 😉

  7. Bes Tolen

    Friesland was een verzamelnaam voor een groot deel van de bevolking ten oosten van de Noordzee ook wel Germaanse zee genoemd. Waar de Romeinen over Friezen spraken hadden ze het denkelijk meestal over Friessprekenden in Noord West Frankrijk en in Vlaanderen. De zuidelijkste groepen zijn samen gegaan met andere, meest Germaanse groepen in Noord Frankrijk en zijn geromaniseerd. Fries = Frison = krullig haar, golvend haar werd bedoeld, vaak een kuif omdat ja, waarom werden ze zo genoemd? Het lijkt duidelijk maar het zegt verder maar weinig of niets over die Friezen. Blijkbaar wel verwantschap.
    En hoe zat het nu met de noordelijker Friezen? We weten maar weinig en de logica ontbreekt nogal eens in de vertelsels. De geschiedenis van de oude Friezen werd uitgepoetst door de Frankische veroveringen. Vanouds kwamen die Franken ook uit noordelijker gebieden. De koning van de Franken Clovis I zijn uitroep was, zo ongeveer het jaar 500 in Doornik: ik ben Sigambriër. Nota bene een volksstam net ten oosten van het huidige Oost Nederland, die zich in de achtste eeuw verdedigde tegen de oprukkende Franken. Het is allemaal ingewikkeld. Want Friezen waren ook Saksen. Alleen waren de Friezen zo talrijk, dat ze onderscheiden werden van de grote rest. Maar
    tegen 800 aan waren het alleen de Oost Friezen, die met de Saksen streden tegen Karel de Grote. Alle Saksen? Nee, wat de oostelijker Saksen zoals de Sermonen streden tegen de Westslaven, die ook al een bondgenootschap met Rome hadden. Het lot van de oostelijke groep werd het verschrikkelijkst. Tot slaaf gemaakt, uitgeroeid.
    Wat waren de Oost Friezen. Wel in ieder geval de bevolking van het noorden van Nederland en van Noord Overijssel en van Noord Duitsland tot de Weser en in het noorden tot over de Weser waar ze aansloten op de Noord Friezen. Pas in 1050 werd daar in het gebied van Sleeswijk Holstein de strijd definitief beslecht. Haduby, de handelsstad aan de Oostzee viel toen in handen van het heilige Roomse Rijk van de Duitse natie. De West Friezen (Holland, Utrecht, Zeeland, Vlaanderen noordelijk deel) waren al veel eerder overwonnen, zo 7i7. Onze huidige provincie Friesland werd in 734 ingelijfd. Het gebied van Dokkum kwam in 754 weer in Oost Friese handen. Maar in 787 was heel Oost Friesland veroverd en in 792 ging vorst Tjadolfus (de familie werd genoemd De Frisia) als eerste, als voorganger over naar het christendom. Het bleef lang onrustig en de hoge Friese adel veranderde vaak van woonplaats. Tot dus 1050 want toen was het zowel voor de Denen en de Noord en Oost Friezen gedaan.

    De Oud Friese taal is overal uiteindelijk verdwenen en vervangen door Nederduits. Het huidige Fries is ook Nederduits. Het Oud Fries was een schitterende taal maar heeft het nergens gered. Men beweert wel dat in een klein gebied Saterland nog een taal spreken, die nog het meest op Oud Fries lijkt. Het Saterlands staat op het punt uit te sterven.

    In de middeleeuwen is geprobeerd Oost Friesland te herstellen. Het hele oude gebied was op allerlei manieren waaronder oorlogen weer samengebracht maar hevig verzet zo in 1430 hier tegen door de machtigste vorstendommen uit het Duits Rijk hebben dat uiteindelijk verhinderd. De teleurstelling ondereen groot deel van de bevolking was groot en zeker helemaal bij de militaire leider in deze, Focke Ukena.
    Zeker nog tot na de Tweede Wereldoorlog leefde er in de provincie Groningen nog het gevoel van verbondenheid met de Oost Friezen in Duitsland.

    Zo dit is eens een ander verhaal. [Ik stam overigens af van de De Frisia’s en ook van Focke Ukena. vertel het maar niet verder.]

    Ook in een deel van Engeland, bijvoorbeeld Kent, is er een tijdlang Oud Fries gesproken, wordt wel gesteld. Dezelfde voornamen had je daar zeker.

  8. Bes Tolen

    Sermonen is onjuist. Moet zijn Semnonen.

  9. kor feringa

    In de gebieden die gerekend kunnen worden tot de huidige Ommelanden wordt tot in de 14e eeuw Fries gesproken. eerst geleidelijk gaat men – onder invloed van de politiek en economisch overheersende stad – over op (dialecten van) het Nederduits. De stad Groningen zelf is tot plm. 1300 tweetalig geweest.
    Eind 15e eeuw strekt de invloed van de stadstaat Groningen zich uit over de gehele huidige provincie Friesland, uitgezonderd Franeker en omgeving.
    Tergen deze achtergrond lag het voor de hand dat in de latere republiek tussen de gewesten Friesland en Stad en Ommelanden de nodige tegenstellingen bestonden.
    Het wapen van de Ommelanden (uit de 16e eeuw) kent overigens geen Friese plompebledden, maar rode harten, die staan voor de 11 onderkwartieren; het provinciewapen van Friesland dateert eerst uit de 19e eeuw.
    De historische tegenstellingen tussen de stad en de Friezen worden nog weergegeven in de zegswijze ‘Fryslân boppe, Grins in de groppe’.

e-mail:

 Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.