Column Sid Lukkassen: de corruptie van de Nerds

Control the media, control the mind. Velen maken zich zorgen over de macht van grote techfirma’s, die ondanks de economische terugslag van de coronacrisis enkel toenam. ‘De slag om het internet’ is een serie hierover van VPRO Tegenlicht. De privacydesigner en techcriticus Tijmen Schep discussieert met presentator Roland Duong. Aanvankelijk is het thema niet geheel uitgekristalliseerd – toch wordt dit al snel duidelijk: wat zijn nerds, en hoe heeft de macht van Sillicon Valley, nerds gecorrumpeerd?

Allereerst worden nerds onderscheiden van dorks en geeks. Dit is aan de hand van factoren zoals sociale vaardigheid, intelligentie, een gradatie van fascinatie of zelfs obsessie met een onderwerp en bedrevenheid met technologie. “Mijn dochter moet niets hebben van nerds” aldus de presentator. “Maar ik zeg haar: pas op, voordat je het weet zit je in revenge of the nerds. Want die gasten krijgen alle macht en bepalen straks welk baantje jij krijgt.” Tijmen Schep wil dit nuanceren – nerds zijn niet zo sociaal en politiek vaardig – maar krijgt direct het deksel op de neus. Zoals bleek in de nadagen van president Trump en bij het opschorten van zijn sociale media accounts, draaiden technerds gewoon de microfoon van de machtigste politicus op aarde dicht.

Het succes van de Nerds

Om de opkomst van nerds te verklaren, legt Schep een theorie voor over het uiteenvallen van de hippiebeweging. Hippies waren teleurgesteld in de politiek. Vervolgens werden zij actief in het bedrijfsleven en in de media. Zij zouden zijn geïnspireerd door de ideeën van Marshall McLuhan: The medium is the message. Hier komt het concept van de couch potato vandaan: het bankhangen. Hierop gingen de hippies en nerds interactieve media scheppen om mensen actiever te maken. Bijgevolg wordt ons leven steeds verder cyberspace ingezogen. 

The Californian ideology was een tekst uit 1995 die beschrijft hoe de communale hippie idealen versmolten raakten met het neoliberalisme van corporate executives: dit bondgenootschap ontstond vanuit een drang om ongeremd actief te zijn buiten de overheid om. Echter het eindresultaat is juist collectivistisch: een kleine club techreuzen bepaalt toenemend wat mensen te zien krijgen en vergaart steeds meer data over gebruikers. Om het nog maar niet te hebben over online censuur en cancel culture (deplatforming).

Techreuzen

De kernvraag is hier, hoe kan het dat de massa iets accepteert? Schep neemt het voorbeeld van Pegasus. Dit is de naam van een stuk spyware van Israëlische makelei dat overheden, ook autoritaire overheden, gebruiken om data te vergaren uit de apparaten van onder meer activisten, journalisten en politici. Vakbondsfiguren, religieuze leiders en academici – enorm veel mensen zijn bespioneerd. Hier komt het gesprek op het boek van Shoshana Zuboff, The Age of Surveillance Capitalism (2019): een vorm van totalitarisme die niet wordt geboren uit de staat, zoals in de twintigste eeuw, maar wordt geboren uit het bedrijfsleven oftewel de eerdergenoemde techreuzen.

Nu stuiten we op het probleem dat Pegasus wél ophef en verontwaardiging heeft losgemaakt, maar niet het feit dat we al onze data laten gebruiken door bedrijven als Google en Facebook. Het wordt een steeds normaler deel van het leven. Dus als de staat het doet worden mensen boos, maar als bedrijven het doen wordt het gesust. Zo blijkt de ‘Californische ideologie’ te hebben overwonnen.

Systeemwoede

Deze vraag kunnen we echter doortrekken naar bijna alles – dan blijkt dat het gaat over het managen van peaks of outrage. Drugsgebruik in Amsterdam is bijvoorbeeld volkomen normaal, maar toch is er af en toe even een outburst van verontwaardiging over druglords. Mensen zijn boos omdat drugsverslavingen levens verwoesten, maar als alcohol vandaag was uitgevonden, was het als harddrug geclassificeerd. Als je dus een rijke corporate baas bent met media connecties, dan kun je bespelen wat als ‘normaal’ wordt ervaren. Ook bepaal je wanneer mensen even boos kunnen zijn om wat stoom af te blazen, en weer dóór, zonder dat jouw belangen ooit in (wezenlijk) gevaar komen.

Zo versterkt de woede over het systeem, dus eerder de positie van het gehate systeem. In filosofische termen: de kritiek conformeert zich aan een niet gewenste affirmatie, en dit maakt het bijna onmogelijk om Big Tech te verslaan, tenzij je fysiek datacenters lamlegt en bedrijfspanden bestormt. Door het gebruik van al die digitale media krijgen mensen immers ook een steeds korter geheugen – het is moeilijk om ergens langdurig de aandacht op gericht te houden. Bovendien voelen gebruikers zich machteloos omdat ze hun sociale media nodig hebben om met de buitenwereld in contact te staan – zeker ten tijden van lockdowns. Je wil in opstand komen tegen iets wat een actief deel van je eigen leven is: dit vervult je met walging over je eigen afhankelijkheid, medeplichtigheid en hypocrisie – dit is al moreel ontmoedigend. 

Jouw kritiek op de digitalisering wordt via digitale middelen verspreid omdat de boodschap anders überhaupt niemand bereikt. De corporate executive – ooit hippie – wrijft zich hierbij in zijn handen. De kritiek op de sociale media is uiteindelijk gewoon weer een stukje content dat de mensen aan het scherm gekluisterd houdt, en wordt nóóit iets dat zijn of haar machtspositie bedreigt.

I’ve seen this movie before

Zoals de Franse filosoof Foucault ooit opmerkte, kan surveillance and control uitsluitend gedijen zolang je een samenballing van opstandige elementen kunt vermijden. Dit kan door de opstandige gevoelens te managen en te kanaliseren, en dit is precies de mogelijkheid die big tech biedt: bio-psycho social profiling. Door al die datamining kunnen algoritmes al beter voorspellen wanneer iemand boos wordt, dan diegene zelf. En dus kan daarop ook al tevoren actie worden ondernomen… Dan komen we in het domein van pre-crime, zoals in de film Minority Report (2002).

Genoeg food for thought. Verderop in het gesprek gaan ze nog in op Trump en de democratie – dat is een artikel waard op zich. Voor nu kan het geen kwaad om alle hier genoemde boeken en teksten te bekijken, dit bij elkaar op te tellen en te zien of er een bundelende conclusie kan worden getrokken. Mijn intuïtie is vooralsnog dat deze ‘repressieve tolerantie’ aan de winnende hand is.

Lees hier het goede nieuws over de 1000 euro die Sid ontving van een gulle donateur voor zijn crowdfunding ‘Wees Afgrondelijk: de essentie van het niet-deugen’. Volg Sid hier op Telegram.

Abonneer je gratis en voor niets op het Telegram-kanaal van De Dagelijkse Standaard, en like onze spiksplinternieuwe Facebook-pagina!
In dit artikel

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.