Bewoners vrezen straling en lawaai, de gemeenteraad zei nee, maar de Raad van State geeft Defensie groen licht voor de radar in Herwijnen

Het gaat om een Smart-L-radarstation, een groot militair systeem dat komt op de plek waar vroeger een radar voor de luchtverkeersleiding stond. De Afdeling bestuursrechtspraak verwierp de beroepen van bewoners, de gemeenteraad en het college van de gemeente West-Betuwe tegen het rijksinpassingsplan. Daarmee is volgens de NOS het laatste grote juridische obstakel weg.

De bewoners vrezen geluidsoverlast en gezondheidsrisico's door straling. Ze vinden dat Defensie onvoldoende rekening heeft gehouden met hun woon- en leefomgeving. Actiegroep Stichting Niet Nog een Radar in Herwijnen wijst er bovendien op dat het dorp al andere radars in de omgeving heeft. Wat hier gebeurt, stapelt zich op. En de gemeente West-Betuwe, de overheid die het dichtst bij deze mensen staat, stond al die jaren aan hun kant. Tevergeefs. Een gemeenteraad die namens zijn inwoners nee zegt, blijkt in Den Haag niets te wegen.

De Raad van State ziet het anders. Volgens de uitspraak heeft het kabinet de keuze voor Herwijnen voldoende onderbouwd en is "voldoende gewaarborgd dat geen sprake is van risico's voor de volksgezondheid", meldt het ANP.

Voldoende gewaarborgd. Op basis van onderzoek en toezeggingen van wie? Van dezelfde overheid die de radar wil. Het dorp moet het doen met de belofte van de partij die er zelf belang bij heeft.

En dan de manier waarop Defensie te werk ging. De Tweede Kamer ging in 2022 akkoord met de plannen, in oktober 2023 begon de bouw. Maar in november 2025 floot de Raad van State Defensie nog terug. Defensie had een versnelde procedure gebruikt, de Rijkscoördinatieregeling, en deed alsof de Tweede Kamer daar stilzwijgend mee had ingestemd. Maar nergens in de officiële stukken stond dat een Kamermeerderheid daar expliciet ja tegen had gezegd. De bouw lag bovendien een tijd stil omdat vergunningen ontbraken.

Lees dat nog eens. De Staat begon te bouwen voordat de papieren rond waren. Een burger die zo met een dakkapel omgaat, krijgt een last onder dwangsom. Defensie krijgt uitstel en daarna gewoon gelijk.

De voorzitter van de actiegroep zei destijds dat Defensie op de zaken vooruit was gelopen. Hij had gelijk. Maar gelijk hebben is iets anders dan gelijk krijgen.

Wil je dat er meer van dit soort stukken komen? Word lid van DDS Premium. Dan lees je al onze premium artikelen op de website, luister je naar onze vaste podcasts en lees je DDS zonder advertenties. Je kiest zelf: 7 euro per maand of 70 euro per jaar. Met een jaarabonnement krijg je twee maanden gratis.

Ja. Nederland moet zich kunnen verdedigen, zeker nu Rusland aan de oostgrens van de NAVO rammelt en het kabinet het defensiebudget laat groeien richting 3,5 procent van het bbp. DDS is de laatste die zegt dat Defensie geen radars nodig heeft.

Dat is het punt ook niet. Het punt is hoe de Staat omgaat met zijn eigen burgers als die in de weg staan. Met een Rijkscoördinatieregeling haalt Den Haag de beslissing weg bij de gemeente. De gemeenteraad mag vergaderen, bezwaar maken en procederen, maar de uitkomst staat vast. De bewoners mogen inspreken, maar niet meebeslissen.

Dat patroon kennen we. Bij de spreidingswet, bij windmolens, bij hoogspanningsmasten, bij azc's. Den Haag noemt het draagvlak. In de praktijk is het een formulier dat je invult voordat het besluit alsnog doorgaat.

En het wordt erger. De Algemene Rekenkamer waarschuwde deze week nog voor het risico op ondoelmatige bestedingen door de snelle groei van het defensiebudget. Er gaat de komende jaren dus veel meer geld en veel meer bouw naar Defensie. Herwijnen is geen uitzondering. Herwijnen is de blauwdruk.

De Tweede Kamer moet eisen dat Defensie de bewoners van Herwijnen onafhankelijk laat meten: geen rapport van Defensie zelf, maar metingen van straling en geluid door een onafhankelijke partij, openbaar, en elk jaar opnieuw. Blijkt het anders dan beloofd, dan moet er een harde compensatie- en aanpassingsplicht komen.

En de Rijkscoördinatieregeling hoort niet langer een snelweg te zijn om gemeenten het zwijgen op te leggen. Wie een dorp iets oplegt, moet dat dorp minstens eerlijk behandelen.

Herwijnen verloor van Den Haag. Morgen is het jouw dorp.

Steun DDS: word lid van DDS Premium. Als Premium-lid lees je al onze premium artikelen, luister je naar onze vaste podcasts en lees je DDS zonder advertenties. Een abonnement kost 7 euro per maand of 70 euro per jaar, dus met een jaarabonnement krijg je twee maanden gratis. Word hier lid.