Utrechts busvervoer totaal gesloopt: na miljoenenboete haalt Transdev 117 chauffeurs die geen Nederlands spreken

Transdev kreeg uiteindelijk een boete van minimaal 1,5 miljoen euro.

En wat is de oplossing van het bedrijf? Niet jarenlang investeren in Nederlandse chauffeurs, betere arbeidsvoorwaarden en een fatsoenlijke personeelsplanning. Nee, Transdev haalt inmiddels 117 chauffeurs uit Spanje, Tsjechië, Polen en Griekenland.

De meesten spreken geen Nederlands.

Daarmee wordt opnieuw een stukje Nederland opgeofferd om bestuurlijk en zakelijk wanbeleid te maskeren. Eerst wordt een publieke basisvoorziening naar de knoppen geholpen. Daarna wordt de Nederlandse taal als lastig obstakel aan de kant geschoven.

En wie moet zich aanpassen? Niet de gefaalde managers. Niet de bestuurders die de concessie hebben verleend. De Nederlandse reiziger moet zich maar in het Engels zien te redden.

Volgens de NOS heeft Transdev in Utrecht ongeveer 1.300 chauffeurs. Daarvan komen er 117 uit andere Europese landen. Dat is ongeveer 9 procent.

Het bedrijf wil er nog meer werven.

Laten we helder zijn: deze buitenlandse chauffeurs zijn niet de hoofdschuldigen. Zij reageren op een vacature, komen legaal naar Nederland en kunnen technisch uitstekende bestuurders zijn. De kritiek richt zich op het systeem dat arbeidstekorten vrijwel automatisch oplost met nóg meer arbeidsmigratie.

Waarom een Nederlandse werknemer opleiden als je iemand uit Zuid- of Oost-Europa kunt halen? Waarom salarissen, roosters en arbeidsomstandigheden structureel verbeteren als een uitzendbureau nieuwe mensen kan leveren? Waarom eisen stellen aan taal en integratie wanneer het bedrijf vooral zo snel mogelijk gaten wil vullen?

Dat is het verdienmodel. De samenleving draagt de gevolgen.

Reizigersvereniging Rover zegt in feite: liever een bus met een chauffeur die geen Nederlands spreekt dan helemaal geen bus.

Dat klinkt praktisch. En voor iemand die al twintig minuten in de regen staat, is een rijdende bus natuurlijk beter dan niets.

Maar waarom moeten Nederlanders accepteren dat de keuze uitsluitend bestaat uit twee slechte opties? Waarom kunnen we niet eisen dat de bus rijdt én dat de chauffeur op een Nederlandse publieke vervoersdienst Nederlands kan spreken?

Stel je een oudere vrouw voor die in paniek is omdat haar halte door een omleiding vervalt. Zij spreekt nauwelijks Engels. Ze moet naar het ziekenhuis en weet niet waar ze moet uitstappen. Haar chauffeur kan haar niet goed verstaan.

Voor beleidsmakers is dat een “communicatie-uitdaging”. Voor die vrouw is het angst, verwarring en vernedering in haar eigen land.

Een chauffeur is geen robot achter een stuur. Hij is ook het eerste aanspreekpunt voor reizigers, kinderen, ouderen en mensen met een beperking. Bij een ongeval of medische noodsituatie moet communicatie onmiddellijk duidelijk zijn.

De inzet van buitenlandse chauffeurs volgt op maandenlang falen. Nadat Transdev het vervoer in een groot deel van Utrecht overnam, ontstonden vrijwel meteen grote problemen.

Bussen vielen uit, kwamen niet opdagen of liepen zware vertraging op. In april werd duidelijk dat Transdev een boete van minimaal 1,5 miljoen euro kreeg. Daar komt per kwartaal 100.000 euro bij zolang de ellende voortduurt.

Op enig moment viel bijna één op de zes bussen uit.

De oplossing was typerend: de dienstregeling werd ingekrompen. Als je niet kunt leveren wat je hebt beloofd, beloof je voortaan gewoon minder. Zo kan iedere mislukking op papier worden veranderd in vooruitgang.

Niemand aan de top lijkt zijn baan te verliezen. De reiziger betaalt met minder dienstverlening. De belastingbetaler draagt de kosten. En buitenlandse arbeidskrachten worden ingevlogen om het gat te dichten.

De nieuwe chauffeurs werken aanvankelijk via een uitzendbureau. Dat bureau regelt ook een kamer in een gedeeld huis, waarvan de kosten op het salaris worden ingehouden.

Daarmee worden werk en huisvesting aan elkaar gekoppeld. Wie zijn baan verliest, kan ook zijn woning kwijtraken.

Dit is het arbeidsmigratiemodel waarmee Nederland hele sectoren draaiende probeert te houden: mensen hierheen halen, afhankelijk maken van een tussenpartij en de structurele problemen opnieuw vooruit schuiven.

Het is slecht voor Nederlandse werknemers, die moeten concurreren in een arbeidsmarkt waarin werkgevers altijd nieuwe mensen kunnen importeren. Het is slecht voor arbeidsmigranten, die kwetsbaar worden voor slechte huisvesting en afhankelijkheid. En het is slecht voor de samenleving, die steeds verder verandert zonder dat de bevolking daar ooit om is gevraagd.

Als Transdev werkelijk niet zonder buitenlandse chauffeurs kan, moet beheersing van de Nederlandse taal vanaf dag één centraal staan. Intensieve lessen horen onmiddellijk te beginnen en onderdeel te zijn van betaalde werktijd.

Niet pas na een jaar, wanneer een chauffeur mogelijk rechtstreeks in dienst treedt.

De provincie moet bovendien harde normen stellen voor communicatie, veiligheid en huisvesting. Geen vrijblijvende goede bedoelingen, maar afdwingbare eisen.

En de verantwoordelijke managers moeten eindelijk persoonlijk worden afgerekend op het fiasco. Want de buitenlandse chauffeur heeft dit systeem niet verprutst. Hij wordt gebruikt om de gevolgen van dat wanbeleid onzichtbaar te maken.

De Nederlandse reiziger verdient meer dan een bus die toevallig verschijnt. Hij verdient een betrouwbare dienst, een chauffeur met wie hij kan communiceren en bestuurders die verantwoordelijkheid nemen.