AFM waarschuwt erfgenamen: oplichters bellen namens bank of notaris over een 'veilige rekening'

Wie daarin trapt, krijgt het geld niet vanzelf terug. Banken vergoeden schade door bankhelpdeskfraude uit coulance, maar alleen als de oplichter zich voordeed als je eigen bank en je aan een paar voorwaarden voldoet. Belde er iemand namens een notaris of een beleggingsbedrijf, dan valt je schade buiten die regeling.

Volgens het AFM-rapport hadden de ruim 1,8 miljoen 75-plussers in Nederland in 2025 samen een nettovermogen van 524 miljard euro. Op bank- en spaarrekeningen hadden zij samen 93 miljard euro staan, tegen 52 miljard euro tien jaar eerder.

Steeds meer van dat geld komt vrij bij een overlijden. In 2022 werd in Nederland 33,5 miljard euro nagelaten, gemiddeld 199.000 euro per nalatenschap. Een erfenis werd in 2023 verdeeld onder gemiddeld 2,3 erfgenamen, tegen 3,2 in 2011. Het deel per erfgenaam wordt dus groter. Bijna de helft van de erfgenamen is tussen de 45 en 65 jaar oud.

De AFM schrijft dat erfgenamen vaak in korte tijd een groot bedrag krijgen, terwijl ze voor ingewikkelde keuzes staan en kort na het verlies van een naaste emotioneel kwetsbaar kunnen zijn. Van wie onlangs een erfenis kreeg, vroeg volgens de AFM zeker acht op de tien geen financieel advies.

Meld je bij de bank dat iemand is overleden, dan blokkeert die alle rekeningen, passen en het online bankieren van de overledene. Alleen gezamenlijke rekeningen blijven open. Heeft de bank alle stukken, zoals een verklaring van erfrecht, dan geeft ze de rekeningen vrij. Ze kan de rekeningen ook opheffen en het geld overboeken naar de erfgenamen, op verzoek van de executeur of van de erfgenamen samen. Dat staat in de uitleg van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB).

In die weken heb je veel contact met de bank en de notaris, dus een telefoontje over de rekening valt niet op. Het consumentenprogramma Opgelicht?! beschreef al in 2022 hoe een oplichter via rouwadvertenties nabestaanden opzocht. Hij zei dan dat hij voor de bank nog iets moest regelen rond de geldzaken van de overledene.

De AFM geeft twee voorbeelden. Bij het eerste belt een nepmedewerker van de bank of de notaris en laat hij je geld overmaken naar een veilige rekening. Bij het tweede krijg je een beleggingsaanbod met valse informatie, mooie rendementen of een product dat niet bestaat. Fraudeurs zoeken hun slachtoffers volgens de toezichthouder via lijsten met kwetsbare mensen, gestolen persoonsgegevens en sociale media.

Bankhelpdeskfraude is geen klein probleem. MAX Meldpunt noemt cijfers van de NVB: in 2023 raakten bijna 10.000 klanten op deze manier samen 28 miljoen euro kwijt.

Bij bankhelpdeskfraude geef je zelf de opdracht tot betalen. De bank is dan wettelijk niet verplicht om de schade te vergoeden. De banken hebben daarom afgesproken dat ze dit uit coulance doen. Volgens het toetsingskader van de NVB is het uitgangspunt dat je 100 procent terugkrijgt als:

De bank kan minder of niets vergoeden als je zelf meewerkte aan de fraude, als je bij dezelfde bank al eens een vergoeding kreeg voor een vergelijkbare truc, of als je niet meewerkt aan het onderzoek. Ook kijkt de bank of je waarschuwingen negeerde of zonder vragen grote bedragen naar verdachte rekeningen overmaakte.

Stel: van de erfenis van je moeder staat 40.000 euro op je spaarrekening. Iemand belt met het nummer van jouw bank en zegt dat je geld niet veilig is, waarna je de 40.000 euro overmaakt. Doe je aangifte en kun je laten zien dat de naam of het nummer van je bank werd misbruikt, dan is het uitgangspunt dat je alles terugkrijgt. Belt dezelfde oplichter als medewerker van een notariskantoor dat de erfenis afwikkelt, dan is dat geen misbruik van je eigen bank. Het kader dekt dat niet, en dan hangt het af van wat je bank uit zichzelf wil doen.

Word je onverwacht gebeld over je rekening, hang dan op en bel je bank zelf terug op het nummer van de website of de app. Volgens Veilig Bankieren, het voorlichtingsplatform van de banken, krijg je dan altijd je echte bank aan de lijn. Een verzoek om je saldo veilig te stellen op een kluis- of veiligheidsrekening is daar een kenmerk van fraude. Doe hetzelfde bij de notaris: bel het kantoor terug op een nummer dat je zelf opzoekt.

Krijg je een beleggingsaanbod, dan kun je bij de AFM met Check je aanbieder nagaan of het bedrijf een vergunning heeft en of de toezichthouder ervoor waarschuwt. Neem er de tijd voor: het geld van je ouders loopt niet weg.