Afbeelding gemaakt met ChatGPT van OpenAI

Een vrouw zit in een notariskantoor bij een gesloten donkere map, met een vulpen en huissleutels op het bureau. Afbeelding gemaakt met ChatGPT van OpenAI

De erfenis van een vrouw zonder testament gaat naar de man die haar doodde, niet naar haar moeder en zus

Economie•13 nov , 13:30

Wilt u DDS vaker zien?

Stel DDS in als voorkeursbron op Google.

Voeg DDS toe op Google

Volg ons op Google Nieuws

Een man die zijn vrouw om het leven bracht, blijft haar enige erfgenaam. Zij had geen testament, en hij is niet strafrechtelijk veroordeeld: hij kreeg tbs met voorwaarden. Daardoor is hij volgens de wet niet onwaardig om te erven. Dat oordeelde de Rechtbank Midden-Nederland in een vonnis van 21 januari 2026.

De moeder en de zus van de vrouw wilden dat voorkomen. Zij vroegen de rechtbank vast te stellen dat hij onwaardig is om te erven, of dat erven in dit geval onaanvaardbaar is. De rechtbank wees dat af. Ook hief ze de beslagen op die de familie had laten leggen op de woning en op persoonlijke spullen van de vrouw. Moeder en zus moeten bovendien €2.207 aan proceskosten betalen.

De kern is een regel uit het erfrecht. Wie de overledene om het leven bracht, verliest zijn erfdeel pas na een onherroepelijke strafrechtelijke veroordeling. Zonder testament bepaalt verder de wet wie erft.

Vijf gronden in de wet om niet te mogen erven

Wie onwaardig is, mag geen voordeel trekken uit een nalatenschap. Artikel 4:3 van het Burgerlijk Wetboek noemt vijf gevallen:

iemand die onherroepelijk is veroordeeld omdat hij de overledene heeft omgebracht, dat heeft geprobeerd, heeft voorbereid of eraan heeft deelgenomen;
iemand die onherroepelijk is veroordeeld voor een opzettelijk misdrijf tegen de overledene waarop een maximumstraf van vier jaar of meer staat;
iemand van wie de rechter onherroepelijk heeft vastgesteld dat hij de overledene lasterlijk van zo'n misdrijf heeft beschuldigd;
iemand die de overledene met geweld of dreiging met geweld heeft gedwongen of belet een testament te maken;
iemand die het testament van de overledene heeft verduisterd, vernietigd of vervalst.

Deze onwaardigheid geldt van rechtswege, dus vanzelf. Volgens de rechtbank is de lijst limitatief: andere gevallen vallen er niet onder. De onwaardigheid vervalt als de overledene het gedrag ondubbelzinnig heeft vergeven.

Tbs zonder straf telt niet als veroordeling

De strafrechter verklaarde bewezen dat de man zijn vrouw opzettelijk om het leven bracht. Hij handelde volgens de rechter tijdens een psychose en was ontoerekeningsvatbaar. Daarom is hij niet strafbaar. De rechtbank ontsloeg hem op 7 juni 2024 van alle rechtsvervolging en legde tbs met voorwaarden op. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden kwam op 9 april 2025 tot dezelfde beslissing.

Zo'n ontslag van rechtsvervolging is geen veroordeling in de zin van artikel 4:3. Dat besliste de Hoge Raad op 6 december 2024 in een andere zaak, over een man die zijn vrouw had gedood. De Hoge Raad keek daarbij ook naar de wetsgeschiedenis. Al onder de oude wet, van vóór 2003, gold een ontoerekeningsvatbare dader niet als veroordeeld. Uit de parlementaire geschiedenis blijkt niet dat de wetgever daarvan wilde afwijken.

De familie wees op het arrest van het hof in die andere zaak, van 30 mei 2023. Dat hof liet de eis van een veroordeling juist vallen, op grond van het recht op familieleven uit het Europees mensenrechtenverdrag. De Hoge Raad zag dat anders. Zo'n uitzondering kan volgens hem gelden als de dader is overleden en er daardoor geen strafzaak kwam. Een volledig ontoerekeningsvatbare dader valt daar niet onder.

Ten tijde van het vonnis liep de strafzaak nog bij de Hoge Raad. De man vond dat hij had moeten worden vrijgesproken. De familie vroeg de rechtbank daarom te wachten, maar dat weigerde de rechtbank. Volgt alsnog een veroordeling, dan is hij van rechtswege onwaardig. Blijft de beslissing van het hof staan, dan faalt de eis van de familie. Op 7 juli 2026 verwierp de Hoge Raad het cassatieberoep in de strafzaak. Het ontslag van rechtsvervolging met tbs staat daarmee vast.

De familie wilde ook tijd om een verzekeringspolis uit te zoeken, met de man mogelijk als eerste begunstigde. Ook daarvoor wachtte de rechtbank niet. De procedure liep al sinds september 2024 en de familie had de polis niet eerder genoemd. Over de polis zelf besliste de rechtbank niets.

Ook redelijkheid en billijkheid gaven geen uitkomst

In uitzonderlijke gevallen kan een erfgenaam toch buiten de erfenis vallen, via de redelijkheid en billijkheid. Dat heeft dan hetzelfde gevolg als onwaardigheid. Zo liep die eerdere zaak bij de Hoge Raad af. Die man had zich jarenlang agressief gedragen tegen zijn vrouw en haar familie. Hij had die familie bedreigd en was daarvoor ook veroordeeld. Het echtpaar was pas twee jaar getrouwd.

De rechtbank past deze regel terughoudend toe. Alleen het feit dat iemand de overledene doodde, is niet genoeg. Anders zou de eis van een veroordeling uit artikel 4:3 worden doorkruist.

Moeder en zus stelden dat de man zijn vrouw jarenlang controleerde en isoleerde. De man betwistte dat. Verklaringen van vriendinnen en buren uit de strafzaak gaven volgens de rechtbank een ander beeld. De familie onderbouwde haar stellingen niet verder. Het huwelijk duurde twintig jaar, en ook de man had bijgedragen aan het vermogen.

Tot de nalatenschap hoort een vordering van €30.613 uit de erfenis van de vader van de vrouw. Dat dit geld via haar bij de man terechtkomt, vond de familie onwenselijk. Volgens de rechtbank weegt dat niet zwaar genoeg, omdat het om geld gaat en niet om spullen. Familie en man hoeven dus niet samen een erfenis af te wikkelen. Ook bij andere families kan een erfenis via een kind bij een schoonzoon belanden.

Meer gronden voor onwaardigheid erbij maken is volgens de rechtbank aan de wetgever en niet aan de rechter. Of moeder en zus in hoger beroep zijn gegaan, blijkt niet uit de gepubliceerde uitspraken. De opheffing van de beslagen en de proceskosten zijn uitvoerbaar bij voorraad: die gelden meteen. De €2.207 bestaat uit €87 griffierecht, €1.842 voor de advocaat en €278 nakosten. Hun eigen beslagkosten krijgen ze niet vergoed.

Zonder testament erft de echtgenoot

Is er geen testament, dan bepaalt de wet wie erft. De notarissen onderscheiden vier groepen erfgenamen. Eerst komen de echtgenoot of geregistreerde partner en de kinderen. Pas als daar niemand is, komen ouders, broers en zussen aan de beurt.

Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende echtgenoot de erfenis. Zijn er kinderen, dan krijgen die een vordering in geld. Die is pas later opeisbaar, meestal als ook de tweede ouder is overleden. Zonder kinderen is de echtgenoot de enige erfgenaam.

In deze zaak was het echtpaar onder huwelijkse voorwaarden getrouwd. Een testament had de vrouw niet. Haar nalatenschap komt dan in beginsel aan haar man toe, schrijft de rechtbank.

Voor samenwonenden ligt het anders. Een samenwonende partner of LAT-partner erft alleen als dat in een testament staat. Met zo'n testament kan een LAT-partner wel enig erfgenaam zijn, ook als de familie dat bestrijdt.

Wat een testament kan regelen

Met een testament wijk je af van de wet. Volgens de Rijksoverheid kun je je echtgenoot en je kinderen onterven. Een onterfde echtgenoot heeft geen recht op een legitieme portie. Wel houdt die andere rechten. Zo mag een echtgenoot volgens de wet nog zes maanden in de woning blijven wonen en de inboedel gebruiken.

Kinderen houden altijd recht op hun legitieme portie, ook als ze onterfd zijn. Dat is een deel van de erfenis in geld. Hoe dat uitpakt, zie je bij de onterfde dochter die haar legitieme portie opeiste.

Lees ook

Kijk of de wettelijke volgorde past bij wat je wilt. Past die niet, laat dan bij de notaris een testament opstellen. Heb je al een testament, laat het na een huwelijk, scheiding of geboorte nalopen. Of een overleden familielid een testament had, kun je navragen bij het Centraal Testamentenregister.

Schenken in 2026. De gratis schenk-checklist 2026 van Schenk Slim, de schenksite van DDS, zet tien punten op een rij voor wie dit jaar nog wil schenken.