Getrouwd zonder kinderen: één minuut verschil kan de hele erfenis naar één familie sturen

Je bent getrouwd, hebt geen kinderen en wilt dat je partner alles erft. Zonder testament regelt de wet dat doorgaans al. Maar als jullie kort na elkaar overlijden, kan het gezamenlijke vermogen uiteindelijk volledig bij één familie terechtkomen. Zelfs één minuut verschil in het moment van overlijden kan bepalen welke familie dat is.

Die situatie beschrijft PPH Notarissen in een uitleg van 5 oktober. Het gaat om bestaand erfrecht en een voorbeeld, niet om een nieuwe wet of een uitspraak over een concreet echtpaar. De doorslaggevende voorwaarden: geen kinderen of verdere afstammelingen, geen testament en een vaststaande volgorde van overlijden.

Bij het eerste overlijden krijgt de achterblijvende echtgenoot de nalatenschap. Ouders, broers en zussen van degene die is overleden, staan dan achter de echtgenoot in de wettelijke volgorde.

Overlijdt daarna ook de langstlevende zonder testament, kinderen of nieuwe echtgenoot, dan wordt opnieuw gekeken wie diens erfgenamen zijn. Dat kunnen de ouders, broers en zussen of hun afstammelingen zijn. De familie van de eerst overleden partner krijgt niet vanzelf alsnog een aandeel.

De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie beschrijft deze groepen wettelijke erfgenamen. Eerst komen de echtgenoot of geregistreerde partner en de kinderen in beeld. Pas wanneer in die groep niemand erft, volgt de volgende groep familieleden.

Dat kan afwijken van wat echtparen onderling hebben besproken. Misschien vinden jullie het vanzelfsprekend dat na jullie beider overlijden de helft naar jouw familie gaat en de andere helft naar die van je partner. Of willen jullie een neef, nicht of goede vriend laten erven.

De wet voert zo’n mondelinge wens niet automatisch uit. Ook gezamenlijk sparen of jarenlang samen de woning afbetalen legt nog geen verdeling tussen beide families vast voor het moment waarop jullie allebei zijn overleden.

Daarbij moet eerst duidelijk zijn welke bezittingen en schulden bij ieder horen. Huwelijkse voorwaarden, gezamenlijk eigendom en privévermogen kunnen invloed hebben op de omvang van de afzonderlijke nalatenschappen. De vraag hoeveel iemand nalaat, komt vóór de vraag wie daarvan erft.

Hetzelfde onderscheid speelt bij geld dat met een uitsluitingsclausule binnen de familie moest blijven. Dat vermogen privé blijft tijdens een huwelijk, bepaalt nog niet automatisch waar het na een volgend overlijden terechtkomt.

Er bestaat een belangrijke uitzondering. Kan niet worden vastgesteld wie als eerste overleed, dan behandelt de wet de betrokkenen als gelijktijdig overleden. Zij erven dan niet van elkaar. Hun nalatenschappen worden volgens de toepasselijke regels afzonderlijk afgewikkeld.

Dat verschilt van een situatie waarin vaststaat dat de ene echtgenoot de ander heeft overleefd, ook al was dat maar kort. Het is dus te eenvoudig om te denken dat overlijden door dezelfde gebeurtenis automatisch dezelfde uitkomst geeft als gelijktijdig overlijden.

Voor echtparen die bij kort na elkaar overlijden een andere bestemming voor hun bezit wensen, kan een testament uitkomst bieden. Notaris Van Duin legt uit dat een rampenclausule bijvoorbeeld een verdeling over beide families kan regelen. Ook een goed doel kan daarin een plaats krijgen.

Laat concreet vastleggen wanneer de bepaling werkt en wie er dan erven. Bespreek ook wat je wilt als een aangewezen familielid eerder overlijdt. Een regeling die alleen namen noemt zonder naar zulke vervolgsituaties te kijken, kan later anders uitpakken dan bedoeld.

Jullie maken daarbij ieder een eigen testament, ook als jullie wensen gelijk zijn. Een bestaande akte blijft geldig totdat zij wordt herroepen; veranderde familieverhoudingen werken daarin niet vanzelf door.

Naast de erfgenamen kun je een executeur benoemen. Die brengt bijvoorbeeld bezittingen en schulden in kaart, betaalt schulden en verzorgt de aangifte erfbelasting. Welke verdere bevoegdheden iemand krijgt, hangt af van het testament. Zelfstandig alles verdelen hoort niet automatisch bij iedere benoeming.

Vraag de beoogde persoon vooraf of die deze taak wil vervullen en overweeg een opvolger. Wie zonder kinderen een nalatenschap regelt, heeft zo twee concrete vragen te beantwoorden: wie krijgt wat als jullie er allebei niet meer zijn, en wie zorgt dat de afwikkeling daadwerkelijk gebeurt?

Wil je vaker heldere uitleg over erfenissen en familiegeld? Like en volg DDS op Facebook.