Aartsen: stelsel voor statushouders is 'gericht op een uitkering', maar de VVD bestuurde het zelf veertien jaar

Zijn eigen partij.

Aartsen ontkent het probleem niet, en dat kan ook niet. Van de statushouders die in 2021 een verblijfsvergunning kregen, had na twee jaar maar 21 procent werk. Na een aantal jaren loopt dat op tot 57 procent, tegen 81 procent van de hele beroepsbevolking, staat op Rijksoverheid.nl.

In juli ging hij verder. Van de ongeveer 180.000 statushouders die kunnen werken, zitten er zo'n 90.000 in de uitkering. Na tien jaar krijgt nog altijd 30 tot 40 procent een uitkering, meldde WNL.

Lees dat nog een keer. Tien jaar na aankomst leeft nog altijd 30 tot 40 procent van een uitkering. Betaald door de Nederlander die elke ochtend om zeven uur in de file staat. Zo'n cijfer praat je niet weg met een campagne of een pilot. Het is een blijvende last voor iedereen die wél werkt.

En het beeld is breder. FVD-Kamerlid Milan Schenk haalde CBS-cijfers aan waaruit blijkt dat in het eerste kwartaal van 2026 ruim de helft van de mensen in de bijstand buiten Europa is geboren. DDS schreef erover toen Schenk het taboe op bijstand en migratie doorbrak.

Aartsen zei het zelf: "We hebben een systeem gecreëerd dat ervoor zorgt dat mensen jarenlang in een wachtstand staan en aangewezen zijn op een uitkering." Let op dat woordje "we". Van 2010 tot 2024 leverde de VVD de premier, vier kabinetten lang. In precies die jaren kwamen tienduizenden statushouders naar Nederland. En in precies die jaren groeide het systeem waar Aartsen nu over klaagt: eerst inburgeren, pas daarna werk.

Nu wil hij het omdraaien. Werk tijdens de asielprocedure, startbanen, werkloketten in het azc. "Welkom in het AZC, u kunt gelijk aan de slag in de schoonmaak, de techniek, in de bouw," zei hij in april bij WNL.

Werk is beter dan een uitkering. Maar kijk wat er niet in het plan staat: minder mensen die binnenkomen. DDS wees er in juni al op dat kansrijke asielzoekers zo voorrang krijgen op de arbeidsmarkt. Een land dat nieuwkomers bij aankomst al een baan belooft, wordt voor de volgende asielzoeker alleen maar aantrekkelijker. Het plan beheert de gevolgen. De oorzaak laat het met rust.

Een beetje. Het is goed dat een VVD-minister eindelijk hardop zegt wat critici al jaren zeggen. Maar erkennen is geen verantwoordelijkheid nemen. Aartsen praat alsof het stelsel uit de lucht is komen vallen. Wie een rekening wil oplossen, moet ook zeggen wie haar heeft laten oplopen.

Aartsen moet de Tweede Kamer elk halfjaar laten zien hoeveel statushouders echt aan het werk zijn en hoeveel er nog in de uitkering zitten. Wie kan werken en een baan weigert, verliest zijn uitkering, zonder uitzonderingen per gemeente. En de VVD moet in dit kabinet eisen dat de instroom fors omlaag gaat, want 75.000 banen in vier jaar lossen niets op als het stelsel ondertussen blijft vollopen.

En Aartsen moet uitleggen waarom zijn partij veertien jaar nodig had om tot deze conclusie te komen.

De VVD heeft de diagnose gesteld. Nu nog de moed om haar eigen fouten te herstellen.