VVD valt om in Zaltbommel: vorig jaar nog 'nee' tegen een groot azc, nu geeft ze het COA zelfs meer plekken dan Den Haag eist

Met vijftien stemmen voor en zes tegen ging de raad akkoord met de uitgangspunten voor een azc in of bij de stad Zaltbommel. PRO, SGP, VVD, CDA en D66 stemden voor, ChristenUnie, ZVV en BVNL tegen. Volgens het AD gaat het om 200 asielzoekers en 100 statushouders die op een woning wachten. Waar het azc komt, hoort de buurt pas uiterlijk begin 2027.

D66-wethouder Damaris Beems geeft het COA zo een cadeau waar geen inwoner om vroeg, en haar college verstopt dat niet eens. In het persbericht van september staat het letterlijk: "Dat is meer dan de huidige wettelijke opgave van 168 plekken. Door nu meer ruimte in te bouwen, wil het college voorkomen dat bij een hogere opgave er daarvoor geen ruimte is." Waar elk gemeentebestuur zich tegen de Haagse asieldwang zou moeten verzetten, biedt Zaltbommel Den Haag uit zichzelf nog extra plekken aan.

Wie terugbladert naar juni 2025, wrijft zijn ogen uit. Toen vond een meerderheid van de raad driehonderd plekken nog "teveel", schreef de Bommelerwaardgids. VVD-fractievoorzitter Isabel Plessius zei toen: "Maar we zeggen 'nee' tegen een grootschalig AZC". De lokale VVD schreef er zelfs bij dat een grootschalig azc "niet past bij de schaal en draagkracht van onze gemeente".

Het CDA noemde een azc voor 300 mensen in mei 2025 zelfs al 'kleinschalig'. Sinds juni 2026 zitten Plessius en CDA'er Hein de Kort zelf als wethouder in het college, samen met SGP en D66. En nu stemmen hun fracties voor driehonderd. De VVD koos vorig jaar voor klein, en koos voor groot zodra ze zelf aan de bestuurstafel zat.

De draagkracht van een gemeente met zo'n 30.700 inwoners is in zestien maanden niet verdubbeld. Wat wel veranderde, is wie er aan het roer zit. En de kiezer had in maart nog zo duidelijk gesproken: BVNL, dat de grote opvang afwijst, groeide bij de gemeenteraadsverkiezingen van één naar vier zetels. Wie na die uitslag toch voor driehonderd stemt, pleegt kiezersbedrog.

Het hoofdargument van het college is dat het COA pas alles zelf regelt bij een locatie van rond de 300 plekken. In april 2025 klonk het nog stelliger: "Bij de opvang van minder dan 300 mensen komen veel van deze taken voor rekening van de gemeente." Maar in het verslag van de klankbordgroep van mei 2026 staat een heel ander antwoord van de projectleider: "Het COA kan zowel bij de omvang van 168 als van 300 de exploitatie doen."

Het COA-verhaal van Beems blijkt dus een uitvlucht. De wethouder gaf donderdag zelf de echte reden: "Bovendien kunnen we met dit aantal andere gemeenten vragen om meer statushouders te huisvesten en komt er niet teveel druk op onze maatschappelijke organisaties". En in het verslag van de klankbordgroep van september staat het eerlijke antwoord van de wethouder over het geld: "het klopt dat de gemeente extra geld krijgt als we meer opvangplekken aanbieden. Dat is geen geoormerkt geld."

Het college ruilt de rust in de eigen kern dus in voor bestuurlijk gemak en een vrij besteedbare zak geld. En kijk dan naar de cijfers uit Den Haag. In de indicatieve verdeling voor 2026 van minister Van den Brink staat Zaltbommel zelfs maar voor 162 plekken. Zelfs de Haagse indicatie gaat omlaag, en het college van Zaltbommel gaat omhoog.

Over de vraag of er überhaupt een azc moet komen, mocht in Zaltbommel nooit een inwoner meepraten. Waar het komt, blijft geheim tot het college een voorstel aan de raad voorlegt. Op de gemeentesite staat het zonder omwegen: "Nee, in fase 2 worden locaties niet openbaar om onrust en schade aan eigenaars/eigenarenpositie te voorkomen."

De zogenaamde inspraak was een poppenkast van het college. Twee oud-leden van de klankbordgroep vertelden op de carrouselvergadering van 1 oktober hoe het ging: "We mochten alleen reageren op keuzes die al waren gemaakt. Over een locatie of over veiligheid is helemaal niet gesproken." Met het COA maakt de gemeente intussen wel "afspraken voor 10 jaar". Tien jaar is een hele jeugd, en de straat waar het azc komt, hoort het pas als het besluit al zo goed als vastligt.

Het college verschuilt zich achter de Spreidingswet. Maar die wet is een Haagse dwangwet, die gemeenten laat opdraaien voor een instroom die het kabinet zelf weigert te stoppen. Al in september weigerden 107 gemeenten gehoorzaamheid aan die wet. Sliedrecht wil de opvang voor 250 asielzoekers die het COA erdoor drukt niet. En Hardenberg wil na het azc-drama daar twee jaar lang geen asielzoekers. Een gemeentebestuur dat zijn inwoners serieus neemt, zegt nee tegen Den Haag, en Zaltbommel zegt ja en amen.

Dreigt asielminister Van den Brink, die al 63 gemeenten onder toezicht zette, dan met dwang? Laat hem. Dan moet de minister zelf naar Zaltbommel komen om aan de inwoners uit te leggen waarom zijn azc in hun straat moet komen. Die verantwoordelijkheid hoort in Den Haag, niet bij een college dat het Rijk uit zichzelf naar de mond praat.

De raad moet het besluit van donderdag terugdraaien. Geen 300 plekken, en ook geen afgeslankte versie: geen azc. Zelfs ZVV-fractievoorzitter Merel Duijzer stelde donderdag vast dat de basis ontbreekt: "Maar we missen nog steeds de onderbouwing van het college waarom gekozen wordt voor de opvang van driehonderd mensen". Wil het college toch doorzetten, dan horen de inwoners het laatste woord te hebben, niet de Haagse taakstelling.

De VVD moet kiezen: haar woord van vorig jaar houden, of het college verlaten. Het beheersplan tegen overlast dat de raad op voorstel van BVNL, ZVV en ChristenUnie unaniem eiste, is een pleister op een wond die het college zelf openhaalt.

En in Den Haag moet de Spreidingswet van tafel, samen met de instroom die haar nodig maakt. Zolang dat niet gebeurt, hoort elke gemeente te weigeren.

Zaltbommel heeft geen college nodig dat Den Haag een plezier doet. Het heeft bestuurders nodig die hun eigen inwoners voor laten gaan, en die tegen het COA één ding durven te zeggen: hier komt geen azc.