D66-minister wast zijn handen in onschuld terwijl Brabant vijf boerenbedrijven de nek dreigt om te draaien!

De provincie Noord-Brabant wil uiterlijk in oktober beginnen met procedures om de vergunningen van vijf pluimveebedrijven bij kwetsbare natuurgebieden in te trekken. Dat volgt op een rechterlijke uitspraak in een zaak die was aangespannen door Mobilisation for the Environment. Pogingen om met de betrokken boeren tot een oplossing te komen, hebben volgens de provincie niets opgeleverd. En dus komt nu het zwaarste bestuurlijke wapen op tafel: het afpakken van hun bestaansrecht.

De Brabantse pluimveehouders zijn verstrikt geraakt in een systeem dat de politiek zelf heeft gebouwd. Jarenlang konden overheden geen heldere, juridisch houdbare en voor ondernemers uitvoerbare koers bepalen. Regels veranderden, rekenmodellen werden aangepast, rechters haalden beleid onderuit en boeren moesten ondertussen maar blijven investeren om aan iedere nieuwe eis te voldoen.

Nu presenteert de provincie het intrekken van vergunningen als een bijna technische noodzaak. Alsof het om het vervangen van een kapotte lantaarnpaal gaat en niet om familiebedrijven waarin generaties hebben gewerkt, geïnvesteerd en offers hebben gebracht.

De provincie zegt dat de boeren mogelijk vijftien procent van hun stikstofruimte mogen behouden voor andere activiteiten dan veehouderij. Wat een “genereus” aanbod. Eerst wordt het oorspronkelijke bedrijf feitelijk onmogelijk gemaakt, daarna mag de ondernemer misschien met een kruimel van zijn vroegere rechten iets totaal anders proberen. Dat wordt dan verkocht als perspectief.

ZLTO spreekt terecht van een sociaal drama. Volgens de belangenorganisatie zijn boeren bij gesprekken zelfs op het provinciehuis ontboden. Ook partijen als BBB, JA21, CDA, ChristenUnie-SGP en 50PLUS eisen een extra vergadering over de kwestie. Zij begrijpen tenminste dat hier geen abstract stikstofgetal wordt geschrapt, maar dat levenswerken op het spel staan. Omroep Brabant beschrijft de kritiek van ZLTO en de politieke onrust.

Landbouwminister Jaimi van Essen van D66 noemt het dreigende intrekken van de vergunningen een “erfenis van stilstand”. Dat klinkt misschien gewichtig, maar het is vooral een handige manier om politieke verantwoordelijkheid weg te poetsen.

Want wie heeft die stilstand veroorzaakt? Niet de boer die iedere ochtend zijn stal in gaat. Niet het gezin dat leningen afsluit om luchtwassers, emissiearme vloeren en andere door de overheid verlangde technieken te betalen. Het waren kabinetten, ministeries, provincies en politieke partijen die weigerden een houdbaar beleid te voeren.

D66 heeft bovendien jarenlang vooropgelopen bij het steeds verder aanscherpen van het stikstofbeleid. De partij wil de veestapel verkleinen, boerenbedrijven uitkopen en grote delen van het platteland onderwerpen aan Haagse modellen. Wanneer de rekening van dat beleid vervolgens bij concrete boeren op de deurmat valt, doet een D66-minister alsof hij slechts een onschuldige toeschouwer is.

Volgens de minister zijn dringend landelijke maatregelen nodig. Dat klopt - maar niet de zoveelste verstikkende Haagse maatregel. Er is behoefte aan politieke moed om het stikstofbeleid fundamenteel te herzien, de rekenkundige schijnzekerheid te doorbreken en het eigendomsrecht van boeren weer serieus te nemen.

Boeren worden in het huidige debat behandeld alsof zij een lastig overblijfsel uit een achterhaald verleden zijn. In werkelijkheid vormen zij de basis van onze voedselvoorziening, ons landschap en een eeuwenoude plattelandscultuur. Een land dat zijn eigen voedselproducenten wegreguleert, maakt zichzelf afhankelijker van import uit landen waar productiemethoden vaak minder streng en minder controleerbaar zijn.

Dat is de krankzinnigheid van het beleid: Nederlandse boeren worden verdreven omdat zij op papier te veel uitstoten, waarna hun producten worden vervangen door voedsel dat honderden of duizenden kilometers moet worden vervoerd.

Het voorgenomen besluit is volgens de provincie zelf “ingrijpend maar nodig”. Maar “nodig” is hier geen natuurwet. Het is de uitkomst van politieke keuzes, zelfgekozen juridische kaders en een bestuur dat weigert om het eigen systeem ter discussie te stellen.

Deze vijf bedrijven mogen geen proefkonijnen worden in een nieuwe ronde bestuurlijke boerenvernietiging. Als hun vergunningen daadwerkelijk worden afgenomen, zal iedere agrarische ondernemer begrijpen dat zijn vergunning in Nederland uiteindelijk weinig meer waard is. Vandaag zijn het vijf pluimveehouders. Morgen kan iedere boer naast een op papier kwetsbaar natuurgebied aan de beurt zijn.

Rechts moet daarom één helder standpunt innemen: eigendomsrechten, betrouwbare vergunningen en voedselzekerheid wegen zwaarder dan de bestuurlijke behoefte om een vastgelopen stikstofmodel koste wat kost overeind te houden.

Niet de boeren hebben gefaald. De stikstofbureaucratie heeft gefaald. En het wordt hoog tijd dat de politieke daders daarvan zelf de rekening gepresenteerd krijgen.