Nieuw plan voor delen van zonnestroom klinkt voordelig, maar kent een dure valkuil

Het klinkt als een eenvoudige manier om lokaal opgewekte stroom beter te benutten. De buurman betaalt mogelijk minder dan bij zijn energieleverancier, terwijl de eigenaar van de zonnepanelen meer ontvangt dan de gebruikelijke terugleververgoeding.

Toch waarschuwt Vereniging Eigen Huis dat het aangekondigde systeem in de huidige vorm financieel onaantrekkelijk kan worden. In een ongunstig geval kan de deelnemer volgens de organisatie onderaan de streep zelfs geld verliezen.

De regeling is bovendien nog geen voldongen feit. Het gaat om een wetsvoorstel waarvan de definitieve voorwaarden tijdens de politieke behandeling nog kunnen veranderen.

Bij fysiek stroomverbruik kun je niet bepalen dat een elektron precies van het ene huis naar het andere stroomt. De verkoop wordt administratief verwerkt. De slimme meters registreren hoeveel stroom wordt opgewekt, afgenomen en teruggeleverd, waarna leveranciers de afgesproken hoeveelheid tussen deelnemers verrekenen.

Dat brengt meer partijen en kostenposten met zich mee dan bij het rechtstreeks verkopen van een tweedehands fiets aan de buurman.

Volgens het voorstel moeten leveranciers energiedelen faciliteren, ook als de koper en verkoper bij verschillende energiebedrijven zitten. Het is aannemelijk dat leveranciers voor die administratieve verwerking kosten zullen rekenen. Hoe hoog die kosten worden, kan een groot verschil maken voor het uiteindelijke voordeel.

Daarnaast blijft de koper belasting betalen over de gedeelde elektriciteit. Dat beperkt de ruimte tussen de prijs die de koper wil betalen en het bedrag dat de verkoper wil ontvangen.

Een tweede probleem is de afgesproken hoeveelheid. De koper moet volgens het beschreven systeem een vast deel van de overtollige productie afnemen. Maar stroomverbruik en zonneproductie lopen zelden precies gelijk.

Op een zonnige middag kan de verkoper veel elektriciteit overhouden, terwijl de koper niet thuis is en weinig verbruikt. Ontvangt de koper administratief meer zonnestroom dan hij op dat moment nodig heeft, dan moet het overschot mogelijk weer aan het net worden teruggeleverd.

Daarbij kan een financieel nadeel ontstaan. De koper heeft bijvoorbeeld een afgesproken prijs aan zijn buurman betaald, maar krijgt bij teruglevering een lagere vergoeding van zijn eigen leverancier. Daar kunnen vervolgens nog terugleverkosten of administratiekosten bovenop komen.

Een systeem dat bedoeld is om huishoudens voordeel te geven, kan zo juist ingewikkelde kasstromen en onverwachte verliezen opleveren.

Vereniging Eigen Huis verwijst naar een eerdere berekening van toezichthouder ACM. Bij de toen gebruikte energieprijzen zou een gemiddeld huishouden in een gunstig geval hooguit ongeveer €80 tot €160 per jaar aan energiedelen kunnen verdienen.

In die raming waren de kosten voor virtueel terugleveren en eventuele aanvullende kosten van energieleveranciers nog niet meegenomen. Zodra die posten worden afgetrokken, kan het resultaat aanzienlijk lager worden.

Dat betekent niet dat energiedelen nooit interessant kan zijn. Bij een gunstige onderlinge prijs, lage uitvoeringskosten en een goede overeenkomst tussen productie en verbruik kan zowel koper als verkoper voordeel behalen.

Het betekent wel dat consumenten zich niet moeten laten verblinden door de volledige marktprijs van elektriciteit. Een groot deel van de energierekening bestaat uit belastingen, netbeheerkosten en andere vaste of gereguleerde posten die niet verdwijnen doordat de stroom administratief van een buurman komt.

Stel dat een zonnepaneelbezitter op jaarbasis 1.000 kilowattuur aan een familielid wil verkopen. Iedere cent prijsverschil vertegenwoordigt dan tien euro per jaar.

Ontvangt de verkoper drie cent per kilowattuur meer dan bij zijn normale terugleververgoeding, dan levert dat slechts dertig euro extra op. Betaalt hij daarnaast een maandelijks bedrag van enkele euro’s voor de administratieve dienst, dan kan de winst volledig verdwijnen.

Voor de koper geldt hetzelfde. Een korting van vier cent per kilowattuur levert bij 1.000 kilowattuur veertig euro per jaar op. Dat voordeel is snel verdwenen als een deel van de gekochte stroom ongebruikt wordt teruggeleverd of als de leverancier vaste uitvoeringskosten rekent.

De concrete bedragen zullen per leverancier en contract verschillen. Het voorbeeld laat vooral zien waarom een voordeel per kilowattuur altijd naar een totaalbedrag per jaar moet worden omgerekend.

Het idee achter energiedelen spreekt veel mensen wel aan. Volgens eerder onderzoek van Vereniging Eigen Huis zou 88 procent van de ondervraagde huiseigenaren met zonnepanelen overwegen overtollige stroom aan familie of vrienden te verkopen.

Dat enthousiasme is begrijpelijk. Terugleververgoedingen staan onder druk, sommige energieleveranciers rekenen terugleverkosten en vanaf 2027 verdwijnt de salderingsregeling. Zonnepaneelbezitters zoeken daardoor naar alternatieven voor stroom die zij zelf niet direct kunnen gebruiken.

Energiedelen kan bovendien mensen zonder geschikt dak toegang geven tot lokaal geproduceerde zonnestroom. Huurders, appartementbewoners en familieleden zonder panelen zouden zo toch van een lokale overeenkomst kunnen profiteren.

Wie later aan zo’n constructie wil deelnemen, moet minimaal vier bedragen vergelijken: de normale terugleververgoeding van de verkoper, de afgesproken onderlinge prijs, het reguliere stroomtarief van de koper en alle kosten die de betrokken leveranciers rekenen.

Controleer daarnaast wat er gebeurt wanneer de koper minder verbruikt dan de gedeelde hoeveelheid. Zonder duidelijke afspraak kan juist daar het verlies ontstaan.

Vereniging Eigen Huis roept het kabinet op het voorstel aan te passen, onder meer vanwege de vaste afname en de belasting op gedeelde stroom. De organisatie licht haar bezwaren en de raming van €80 tot €160 toe in haar waarschuwing dat energie delen financieel dreigt tegen te vallen.

Het idee kan uiteindelijk nog steeds een nuttige aanvulling worden op de energiemarkt. Daarvoor moeten de uitvoeringskosten laag blijven en de regels flexibel genoeg zijn. Tot die tijd geldt vooral: lokaal opgewekte stroom klinkt sympathiek, maar een sympathiek idee is nog niet automatisch een voordelige energierekening.