D66-minister Van Veldhoven wil uitzondering voor dure gft-inzameling schrappen en denkt aan een verplicht tarief voor restafval

Uit de Kamerbrief van Van Veldhoven blijkt dat het kabinet-Jetten de afvalinzameling in heel Nederland in één dwingend keurslijf wil gieten. Op dit moment is het gescheiden inzamelen van groente-, fruit- en tuinafval (gft) al de hoofdregel, maar bevatten de regels een heel verstandige en praktische ontsnappingsclausule: gemeenten mogen bioafval samen met ander afval inzamelen wanneer aparte inzameling technisch onmogelijk of heel duur zou zijn.

Denk daarbij aan dichtbebouwde steden en wijken vol hoogbouw, smalle bovenwoningen en kleine appartementen zonder tuin of balkon, waar bewoners simpelweg geen ruimte hebben voor een stinkende groene bak vol maden op drie hoog achter, en waar gemeenten het gft nu gewoon met het restafval meegeven. Maar dat lokale gezond verstand is een doorn in het oog van D66-minister Van Veldhoven.

Zij wil die uitzonderingsgrond nu schrappen. Zij schrijft: "Het laten vervallen van deze uitzonderingsgrond kan tot meer eenduidigheid voor inwoners leiden en meer gescheiden bioafval opleveren", waarmee vervolgens fosfaat kan worden gewonnen of groen gas kan worden opgewekt.

Alsof het schrappen van de kosten-uitzondering voor gemeenten nog niet genoeg is, laat Van Veldhoven in haar brief ook alvast zien welke financiële prikkel er na die eerste stap op de loer ligt. De D66-minister speelt namelijk met het idee om in het hele land een verplicht gedifferentieerd tarief op restafval in te voeren zodra de nieuwe gft-dwang eenmaal van kracht is.

We weten inmiddels uit tientallen Nederlandse gemeenten waar het zogeheten diftar-systeem (betalen per vuilniszak of per kilo en klepbeurt van de grijze container) is ingevoerd, wat zo'n verplicht restafvaltarief in de praktijk betekent. Gezinnen met jonge kinderen in de luiers, chronisch zieken met medisch afval en mensen in flats worden financieel gestraft voor elke zak die ze weggooien. Dat de afvalbeheerkosten in zulke gemeenten volgens haar brief gemiddeld 26 tot 35 procent lager liggen, is voor hen een schrale troost.

Bovendien leidt het extra beprijzen van restafval tot een voorspelbaar neveneffect: bijplaatsingen naast ondergrondse containers, afvaldumpingen in het bos en burgers die hun afval uit wanhoop in de openbare prullenbak of bij de buren proppen. Maar voor D66 telt niet of een maatregel in het echte leven werkt; voor Stientje van Veldhoven is een landelijk tarief op jouw grijze vuilniszak simpelweg de favoriete strafmethode van elke groene technocraat.

Hoe ver de obsessie van deze D66-minister reikt, blijkt uit haar volgende voorstel in dezelfde Kamerbrief. Van Veldhoven overweegt namelijk om afvalscheiding op scholen wettelijk verplicht te stellen. En de redenering die zij daarvoor aanvoert, leest als een parodie op de Haagse ambtenarij: op die manier ontstaat op school volgens Van Veldhoven "zo veel mogelijk hetzelfde afvalscheidingssysteem" als thuis.

Werkelijk waar: het Nederlandse onderwijs kampt met een chronisch lerarentekort, dalende reken- en taalscores en schoolgebouwen waar het dak lekt, maar de minister van Klimaat en Groene Groei maakt zich druk over de vraag of de prullenbakken in het klaslokaal wel genoeg lijken op de afvalbakken bij de kinderen thuis!

Straks moeten onderwijzers en conciërges naast al hun administratieve lasten ook nog als gemeentelijke afvalcontroleurs optreden om te kijken of een klokhuis niet per ongeluk bij het papier of het plastic is beland. Ook wil Van Veldhoven precies voorschrijven wat er wel en niet bij het plasticafval hoort.

Daarnaast wil Van Veldhoven dat ook bedrijven verschillende afvalstromen strenger uit elkaar gaan houden, al maakt ze in haar brief nog niet eens concreet duidelijk hoe die bedrijven dat precies zouden moeten doen. Eerst de plicht en de bemoeizucht aankondigen, en pas de komende maanden nadenken over hoe het in de praktijk moet worden uitgevoerd: het is het handelsmerk van het kabinet-Jetten.

Het wrange is dat ongeveer een kwart van de gemeenten plastic, metaal en drankkartons nu al geheel of deels achteraf machinaal uit het restafval laat halen, in plaats van miljoenen huishoudens thuis met vijf verschillende bakken en zakken te laten jongleren. In haar eigen brief staat: "Gemiddeld bestaat 80% van het restafval nog uit recyclebare materialen." Daarom wil ook het kabinet het restafval beter laten sorteren, maar dat is voor Van Veldhoven alleen een aanvulling op de plicht aan de voordeur.

Maar waarom zou je gemeenten dan verplichten om juist op plekken waar dat technisch onmogelijk of heel duur is, toch tegen de klippen op gft-afval aan de voordeur te gaan scheiden en een landelijk tarief op restafval voor te bereiden? Omdat het bij D66 nooit alleen om het milieuresultaat gaat, maar om gedragsbeïnvloeding.

De burger moet elke dag bij het openen van zijn keukenkastje voelen dat de groene staat over zijn schouder meekijkt. Van de slimme meter in je meterkast en het staatsloket voor kamerverhuur tot aan het tellen van je vuilniszakken en het gelijkstellen van de schoolprullenbak aan je eigen keukenbak: geen vierkante centimeter privéleven blijft nog vrij van Haagse regels.

Dat een minister van Klimaat en Groene Groei zich bezighoudt met de indeling van schoolprullenbakken en het schrappen van kosten-uitzonderingen voor gemeentelijke gft-bakken terwijl het land kreunt onder woningnood en een vastgelopen stroomnet, toont het totale faillissement van deze D66-regering. Laat gemeenten zelf bepalen hoe zij hun afval zo goedkoop mogelijk verwerken, en blijf met je vingers van de afvalstoffenheffing en het restafvaltarief van de burger af.