D66 houdt het mes op de keel van gemeenten: Van Asten wil de asieldwang houden, want 'dat element hebben we gewoon nodig'

Van Asten zei het in Café Kockelmann bij WNL. Hij noemde de dwang „de laatste trede”. „Tot die tijd moet je je uiterste best doen om daar niet te komen.”

Mooi verpakt, maar kijk naar de praktijk. Tientallen gemeenten staan al onder toezicht van het Rijk omdat ze niet snel genoeg opvangplekken regelen. Een laatste trede die al tientallen gemeenten onder curatele van het Rijk heeft gebracht, is geen laatste trede meer, maar de hele trap.

En het gaat niet om een paar bedden. Den Haag rekent per gemeente uit hoeveel asielzoekers er moeten komen, en wie achterloopt, krijgt het Rijk op bezoek. Het werkt als een aanslag waartegen bezwaar niets opschort: het getal staat vast, de enige vraag is nog waar je dorp ze neerzet.

De Spreidingswet werkt met een simpele logica. Den Haag bepaalt hoeveel asielzoekers jouw gemeente moet opvangen. Werkt de gemeente niet mee, dan stapt het Rijk een trede hoger op de ladder. En helemaal bovenaan staat de dwang waar Van Asten zo aan hecht.

Dat is precies wat D66 wil bewaren. Niet omdat het nodig is, maar omdat het kan. Een college dat weet dat Den Haag uiteindelijk toch beslist, verzet zich niet meer. Het buigt, en de inwoners mogen toekijken.

En dat van de partij die zich altijd beroept op democratie en inspraak. D66 wilde ooit gekozen burgemeesters en referenda. Gaat het over een azc in jouw straat, dan mag je ineens nergens meer over meepraten.

Hoe dat eruitziet, laten de dorpen zelf zien. In Sliedrecht wil het dorp geen azc aan de Zwijnskade, maar het COA zet gewoon door. Elders buigen colleges voor aantallen die ze zelf nooit wilden. Telkens met dezelfde dreiging op de achtergrond: doe je het niet zelf, dan doet Den Haag het voor je.

D66 vertrouwt de raadszaal niet en houdt daarom de stok achter de deur. Een partij die zichzelf democratisch noemt, zou juist moeten willen dat de mensen die er wonen het laatste woord hebben.

JA21 en de SGP eisen zwart op wit dat gemeenten niet worden gedwongen om asielzoekers op te vangen. Daar hebben de gemeenten gelijk in. Maar kijk wat ze ervoor willen teruggeven: hun steun aan het Belastingplan, waarover op 12 november wordt gestemd. Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA heeft die steun nodig. Ze eisen er wel bij dat de lasten voor burgers in het plan omlaag gaan, maar dat maakt van een slecht plan nog geen goed plan.

Dat Belastingplan is een schande. Het verzwaart de lasten op arbeid, en dat kost werkenden volgens NRC tot 8 miljard euro per jaar aan extra inkomstenbelasting. Wie zo'n plan steunt in ruil voor een paar toezeggingen, verkoopt de portemonnee van zijn eigen kiezers.

En nu het pikante deel. Asielminister Bart van den Brink (CDA) zei zelf dat hij verwacht er met de gemeenten „wel uit te komen”, zodat dwang niet nodig zou zijn. Van Asten vindt dat goed, meldt WNL. Maar de dwang moet volgens hem blijven.

Als zelfs de minister zegt dat hij de dwang niet nodig heeft, is er maar één reden om hem te houden: D66 wil de knoet in de kast. Van Asten zegt dat iedere partij, „zeker de middenpartijen”, de taak heeft „om er gezamenlijk uit te komen”. Vertaling: JA21 en SGP moeten maar inbinden.

Dwang of geen dwang, dat maakt niets uit. Een slecht Belastingplan wordt niet beter omdat D66 elders een concessie doet. JA21 en de SGP moeten het wegstemmen, punt.

Iemand zal zeggen: de opvang moet toch ergens? Natuurlijk zitten er mensen in de opvang. Maar dat probleem is in Den Haag gemaakt, door een instroom die geen enkel kabinet heeft weten te stoppen. Dan schuif je de rekening niet door naar een dorp dat daar nooit om heeft gevraagd.

De Spreidingswet is een Haagse dwangwet. Hij zegt tegen jou: jouw stem op de gemeenteraad telt, behalve als het over het belangrijkste gaat wat er in je buurt kan gebeuren. Dan beslist een ambtenaar in Den Haag.

Daarom moet die dwang eruit, en daarna de hele wet. Laat gemeenten zelf kiezen. Wil een dorp geen azc, dan komt er geen azc. Dat is lokale democratie.

Er is ook een praktische kant. Een dorp dat zelf kiest, kiest vaak kleiner, met een einddatum en met afspraken over veiligheid. Een dorp dat wordt gedwongen, krijgt wat Den Haag en het COA bedenken. Wie draagvlak wil, laat de gemeente zelf beslissen in plaats van haar de wet voor te schrijven.

JA21 en de SGP moeten het Belastingplan hoe dan ook wegstemmen, ook als D66 morgen de dwang schrapt. Asiel en belastingen zijn geen ruilhandel. Wie de dwang weg wil, dient een wetsvoorstel of motie in, en ruilt die niet tegen de portemonnee van de gewone Nederlander.

Kijk wat er gebeurt als een dorp telkens wordt overruled. Inwoners zien dat hun stem niets uitmaakt, en het vertrouwen in de gemeenteraad zakt verder weg. Wie dat wil stoppen, geeft de beslissing terug aan de mensen die er wonen.

Want het gaat om jouw buurt, jouw school en jouw straat. Jij woont er, jij betaalt er en jij hoort er mee te beslissen. D66 gelooft in democratie, zolang de uitslag hen bevalt.