Jetten en Yeşilgöz slopen hun eigen kabinet: D66 en VVD zakken allebei naar 15 zetels en driekwart van Nederland is er klaar mee

Grote kans dat jij bij die 74 procent hoort. Je kreeg een kabinet dat de zorgaftrek van chronisch zieken wil afschaffen, een box 3-plan dat al maanden alle kanten op zwalkt en een begroting die in de Tweede Kamer nergens een meerderheid vindt. Jij betaalt, en de brokkenpiloten van het kabinet-Jetten modderen vrolijk door.

De cijfers in de peiling van Ipsos I&O zijn genadeloos. D66 en VVD verliezen in een maand tijd allebei vijf zetels. Voor D66 betekent 15 zetels er elf minder dan de 26 die de partij nu in de Kamer heeft. De VVD staat zeven zetels onder haar verkiezingsuitslag van vorig jaar, en het CDA zakt naar 13.

Tel het op. De drie partijen die Nederland besturen, haalden bij de verkiezingen van vorig jaar samen 66 zetels. In deze peiling houden ze er 43 over. Ruim een derde van hun kiezers is in nog geen jaar weggelopen, en in het Torentje doen ze alsof er niets aan de hand is.

De kiezer heeft dat oordeel niet zomaar geveld. Hij heeft een maand lang gekeken naar Prinsjesdag, naar de begrotingsdebatten en naar een kabinet dat voor zijn plannen nergens een meerderheid vond. En toen trok hij zijn conclusie.

Het hardst valt Dilan Yeşilgöz. De VVD-leider krijgt van de kiezer een 3,7, het laagste cijfer van alle partijleiders, meldt WNL. In september was het nog een 4,3. Haar fractievoorzitter Ruben Brekelmans zakt van een 5,9 naar een 4,7.

Liefst 45 procent noemt de VVD als partij die het de afgelopen maand niet goed deed, vaker dan welke andere partij ook. En 41 procent wijst de VVD aan als schuldige dat het kabinet voor zijn begrotingsplannen geen meerderheid vindt. De kiezer vindt de partij te links, te slap en weinig standvastig.

En Yeşilgöz zelf? Die riep zichzelf vorige week vrijdag in Veghel, tegenover zo'n 150 kritische leden, gewoon uit tot de volgende lijsttrekker. Op de vraag of zij dat is, antwoordde ze volgens de NOS: "Ja dat ben ik." Een week eerder zegden nog 78 VVD-leden hun lidmaatschap op. Wie met een 3,7 op zak zichzelf tot lijsttrekker kroont, is de voeling met de eigen kiezer volledig kwijt.

Waar gaat die weggelopen VVD-kiezer heen? Vooral naar JA21, dat van 14 naar 18 zetels stijgt. Wie rechts stemde en daarna met D66 in bed belandde, zoekt een ander adres. Dat JA21 intussen zelf met het kabinet praat over steun voor de begroting, maakt die vlucht er niet veel rechtser op.

Ook D66 krijgt de rekening gepresenteerd. 35 procent vindt dat de partij van premier Rob Jetten het niet goed deed. De kiezers verwijten D66 gebrek aan daadkracht en noemen de samenwerking met de VVD een pijnpunt. Zelfs veel kiezers vinden D66 rechtser dan ze hadden verwacht. Jetten zelf krijgt een 4,8. Hij slaagt erin links en rechts tegelijk teleur te stellen.

De grote winnaar staat links. Jesse Klaver is met PRO en 28 zetels de grootste partij van Nederland, acht meer dan vorig jaar. De kiezer beloont hem vooral omdat PRO de bezuinigingen op de WW en de WIA van tafel kreeg. Jetten maakte een knieval voor Klaver en de vakbonden, en Klaver viert zijn buit.

Het kabinet-Jetten is een minderheidskabinet en moet voor elke wet steun zoeken bij de oppositie. Zelfs dat lukt niet. De Kamer wil de zorgbegroting pas steunen als VWS-minister Hermans zegt hoe chronisch zieken worden gecompenseerd wanneer hun zorgaftrek verdwijnt. Hermans laat die mensen intussen gewoon bungelen.

De oppositie heeft ook weinig reden om dit kabinet te redden. Van de oppositiekiezers wil 74 procent dat hun partij aan haar principes vasthoudt, ook als de begroting daardoor niet rondkomt. En de kiezer prikt door de belastingplannen heen: een belasting op vermogenswinst krijgt steun van de helft van de kiezers, maar die steun zakt naar 27 procent zodra werkenden de rekening via hogere belastingen krijgen. De boodschap aan de Kamer is duidelijk: houd dit kabinet niet kunstmatig in leven.

Natuurlijk zeggen ze in Den Haag dat het maar een peiling is. Een momentopname. Alleen wijzen de peilingen al maanden dezelfde kant op. Begin oktober zakte de VVD bij Maurice de Hond al naar 12 zetels. Wie dat nog een momentopname noemt, kijkt bewust weg.

Een coalitie die in nog geen jaar ruim een derde van haar zetels kwijtraakt, heeft geen mandaat meer. Het regeert over een land dat het al lang niet meer vertegenwoordigt.

Jetten moet daarom de enige fatsoenlijke conclusie trekken: stop ermee en geef de kiezer het woord terug met nieuwe verkiezingen. En Yeşilgöz moet niet praten over haar lijsttrekkerschap, maar over haar vertrek.

Niemand stemde op dit kabinet, maar jij betaalt er wel elke dag voor. Jetten en Yeşilgöz kunnen nog even doormodderen, maar de kiezer heeft ze allang ontslagen.