Van Houwelingen (FVD) ontmaskert de onderwijslobby: 82.000 fte erbij in dertig jaar, en onze kinderen lezen slechter

Een rare vraag? Integendeel. Het is de vraag die al jaren gesteld had moeten worden.

Van Houwelingen verzon dat getal niet. Bij zijn post zit een foto van een brief aan de Tweede Kamer van de SvPO (Scholen voor Persoonlijk Onderwijs), gedateerd 26 oktober. Die brief leunt op een artikel in vakblad ESB van Misha van Denderen, bestuurder van diezelfde stichting.

De cijfers in dat artikel zijn na te lopen. Van Denderen zet het personeel van 1995 naast dat van 2024, voor het primair en het secundair onderwijs. Onder dat laatste rekent hij naast het voortgezet onderwijs ook het mbo en het volwassenenonderwijs. In 1995 ging het om 187.300 fte. In 2024 was dat 272.200 fte. Daarna haalt hij de kortere werkweek en de veranderingen in het aantal leerlingen eruit. Wat overblijft, is een overschot van 81.695 fte. Daar komt de 82.000 van Van Houwelingen vandaan.

Het grootste deel daarvan is geen leraar. Opgeteld uit de tabel gaat het om ruim 64.000 fte aan niet-lesgevend personeel, tegen ruim 17.000 fte aan extra leraren. Bij het niet-lesgevend personeel komt de groei volgens het artikel uit op 228 procent boven wat nodig zou zijn geweest. Niet de leraar voor de klas groeide dus het hardst, maar alles eromheen.

Wat leverde het op? Volgens het ESB-artikel lag de gemiddelde PISA-score voor lezen, wiskunde en natuurwetenschappen in 2022 een flink stuk lager dan in 2003. Het artikel spreekt van 0,45 standaarddeviatie.

En dat komt niet alleen van één stichting. Op Kamervragen van de VVD gaf staatssecretaris Tielen van Onderwijs begin november toe dat de echte uitgaven per leerling sinds 1995 ongeveer zijn verdubbeld. Een basisschoolleerling kostte in 1995 zo'n 5.700 euro en in 2024 zo'n 11.900 euro, in prijzen van 2024. Voor een middelbare scholier steeg het bedrag van 7.500 tot 15.300 euro. Dat staat in de antwoorden van Tielen. In diezelfde antwoorden staat dat Nederland sinds 2022 bij lezen duidelijk onder het gemiddelde van de OESO zit.

Uit dezelfde antwoorden blijkt dat er in 2024 19,2 miljard euro meer naar het funderend onderwijs ging dan in 1995.

Twee keer zoveel geld, en de kinderen lezen slechter. Dat is geen investering. Dat is verspilling van belastinggeld.

En hoe reageert de sector? Voorzitter Freddy Weima van de PO-Raad, de lobbyclub van de basisscholen, schreef eind oktober een blog over het artikel. Hij is blij dat de meeste partijen beseffen dat "bezuinigen op onderwijs een van de domste dingen is die je kan doen als je de toekomst van je land serieus neemt". En over het ESB-stuk: "Het is maar te hopen dat niemand met dit ESB-artikel gaat zwaaien tijdens de begrotingsbehandeling."

Lees dat nog eens rustig. De belangenclub die van dat geld leeft, hoopt dat Kamerleden er niet mee aan de slag gaan. Dat zegt alles.

Op de kernvraag blijft het stil. Waarom het onderwijs "dat eerst door 187.300 fte werd verzorgd nu 81.695 fte meer nodig" heeft, daar geeft Weima volgens de SvPO "geen antwoord".

Waar zit die groei dan? VOS/ABB, de vereniging voor openbare en algemeen toegankelijke scholen, zette de antwoorden van Tielen op een rij. De grote groei zit volgens VOS/ABB bij het ondersteunend personeel, vooral onderwijsassistenten. Op basisscholen groeide die groep van zo'n 12.000 fte in 2002 tot 35.800 fte vorig jaar.

En wat leveren al die assistenten op? Hard Nederlands bewijs dat ze de leerresultaten hebben verbeterd, ontbreekt, moet zelfs VOS/ABB toegeven. Het ESB-artikel zegt op basis van het CPB dat klassenassistenten vrijwel geen effect hebben op de resultaten.

Niemand kan laten zien wat die tienduizenden extra banen de kinderen hebben opgeleverd. En de Algemene Rekenkamer mist in de onderwijsbegroting voor 2027, goed voor ruim 60 miljard euro, heldere doelen die je kunt meten, meldt VOS/ABB. Ruim 60 miljard euro, en amper een meetbaar doel. Dat is geen beleid. Dat is geld over de balk smijten.

Dit past bij hoe Van Houwelingen werkt. Hij was ook al het Kamerlid dat wilde weten hoeveel onderwijsgeld opgaat aan ruzies van schoolbesturen met hun eigen personeel. Geen grote woorden, gewoon de cijfers op tafel. Precies wat een volksvertegenwoordiger hoort te doen.

Want wie betaalt al die extra miljarden? De gewone Nederlander, via de belasting.

Mevrouw Tielen, u kunt de verdubbeling niet ontkennen, want ze staat in uw eigen antwoorden. Laat de Kamer dan zwart op wit zien wat die 81.695 extra fte hebben opgeleverd voor de kinderen. En meneer Weima: stop met hopen dat niemand met de cijfers gaat zwaaien. Leg ze uit, of geef het geld terug aan de leraren voor de klas.