Van der Wal verkoopt Jettens begroting als rechts, maar ontwijkt de simpelste vraag

In het interviewverslag van WNL van maandag 5 oktober noemt Van der Wal het pakket evenwichtig en gunstig voor rechts. Wanneer naar de concrete opbrengst wordt gevraagd, gaat haar antwoord over winnen, verliezen en de pijn die bij compromissen hoort. Een maatregel die haar eigen bewering onderbouwt, noemt ze in dat weergegeven antwoord niet.

Wat een slap verkooppraatje. Eerst moet de kiezer geloven dat de VVD iets moois heeft binnengehaald. Vraagt hij wat dat mooie dan is, dan krijgt hij te horen hoe volwassen politiek bedrijven werkt. Het ontbreekt er nog maar aan dat hij dankbaar moet zijn voor de les.

Van der Wal wijst op het uitbundige gejuich bij Progressief Nederland. Daardoor zou rechts ten onrechte het gevoel krijgen te hebben verloren. Zo verschuift het gesprek van de begroting naar de manier waarop de achterban haar beleeft.

Maar die kiezer heeft geen voetbaltribune nodig om politiek te beoordelen. Hij heeft een salaris, een energierekening, misschien een eigen bedrijf en spaargeld. Hij mag vragen wat de partij waarop hij stemde daarmee van plan is. Daar is niets kinderachtigs aan.

Sterker nog: wie minder belastingdruk en meer ruimte voor eigen keuzes wil, doet er verstandig aan zijn vertegenwoordigers daarop af te rekenen. Een stem is geen blanco volmacht om na de verkiezingen ieder compromis toe te juichen. Ook niet als een voormalig minister dat compromis heel verstandig vindt.

Dat links tevreden is, bewijst op zichzelf natuurlijk niet dat rechts niets heeft bereikt. Maar dat is juist waarom de vraag naar concrete resultaten zo raak is. Die doorbreekt de beeldvorming waarover Van der Wal klaagt. Met een goed antwoord had zij haar eigen punt kunnen maken. In plaats daarvan gaat het over de houding van de kiezer.

Onderhandelen betekent dat een partij iets moet inleveren. Niemand verwacht dat een coalitiepartner zijn hele verkiezingsprogramma zonder wijzigingen uitvoert. Maar een compromis verdedigen vraagt wel twee dingen: vertellen wat je hebt prijsgegeven en laten zien wat je daarvoor hebt teruggekregen.

Zonder dat tweede deel wordt iedere terugtocht vanzelf een bewijs van bestuurlijke moed. Hoe meer je inlevert, hoe verantwoordelijker je kennelijk bent. Dat is een schitterende redenering voor partijbestuurders die liever niet over hun resultaten praten. Voor de achterban is het waardeloos.

Neem Heinens gehaaste plannen voor box 3. Voor spaarders en beleggers draait dat om regels, aangifte en de zekerheid dat ze weten waar ze aan toe zijn. Hun financiële keuzes wachten niet op het moment waarop de VVD haar communicatie weer op orde heeft. Niemand kan zijn belastingaangifte invullen met de geruststelling dat de politieke balans best aardig is uitgevallen.

Van der Wal erkent dat het begrotingsproces rommelig is verlopen. Ook benadrukt ze dat geld ergens vandaan moet komen. Dat laatste zal geen belastingbetaler tegenspreken. Hij merkt het iedere maand.

De politieke vraag is waarom extra overheidsinkomsten zo gemakkelijk als noodzaak worden verkocht, terwijl minder uitgeven steeds opnieuw een onmogelijke opgave lijkt. Een liberale partij hoort juist daar te vechten. Welke plannen kunnen geschrapt? Welke uitgaven zijn minder belangrijk dan het inkomen van mensen die ervoor werken? Waar houdt de bemoeizucht van Den Haag eindelijk op?

Je kunt van burgers niet voortdurend verlangen dat zij hun huishoudboekje aanpassen en vervolgens doen alsof de overheid boven diezelfde discipline staat. Wie in een gezin meer uitgeeft dan er binnenkomt, kan niet bij de buren aankloppen met de mededeling dat zij hun bijdrage moeten verhogen. Den Haag kan dat wel. Daarom heeft de belastingbetaler vertegenwoordigers nodig die die macht begrenzen.

De VVD zou die partij moeten zijn. Wanneer haar verdediging blijft steken in de boodschap dat regeren nu eenmaal pijn doet, laat zij precies haar belangrijkste werk liggen: opkomen voor degenen die de rekening betalen.

Bij Frans Weisglas ging de verklaring voor de slechte VVD-peiling over het aanschurken tegen ultrarechts. Bij Van der Wal draait het nu om het effect van links gejuich. Verschillende verhalen, dezelfde merkwaardige afstand tot de eenvoudige vraag wat de eigen partij daadwerkelijk heeft geleverd.

De VVD hoeft haar kiezers niet uit te leggen dat politiek ingewikkeld is. Dat weten ze. Hun eigen werk is ook ingewikkeld. Toch moeten zij daar iets presteren; een tevreden verhaal over hun inspanningen vervangt geen resultaat.

Van der Wal mag het begrotingspakket uitstekend vinden. Dan moet zij haar lof kunnen onderbouwen zodra iemand doorvraagt. Noem die rechtse opbrengst, leg uit wat de kiezer eraan heeft en verdedig wat hij ervoor moest inleveren. Als zelfs dat te veel gevraagd is, moet de VVD ophouden verbaasd te kijken wanneer die kiezer zijn vertrouwen elders zoekt. Zijn stem is geen abonnement op Haagse praatjes.