Van Weel laat slachtoffers vallen: de keten "zit verstopt", en daders van zware misdrijven krijgen korting op hun straf

Een vader verkrachtte zijn dochter en kreeg twee maanden minder straf. Niet omdat hij spijt had, maar omdat zijn zaak te lang duurde. En de minister die daarover gaat, kijkt al maanden toe.

Het AD meldde woensdag dat de druk op politie, Openbaar Ministerie en rechters leidt tot lagere straffen. JA21-Kamerlid Ingrid Coenradie stelde dezelfde dag Kamervragen aan minister David van Weel (VVD) van Justitie en Veiligheid. Ze wil weten hoe vaak daders strafkorting krijgen omdat hun zaak te lang op de plank lag.

Het werkt zo. Een verdachte heeft recht op een uitspraak binnen een redelijke termijn. Volgens de vaste lijn van de Hoge Raad is dat in eerste aanleg in de regel twee jaar, en zestien maanden als de verdachte vastzit. In hoger beroep begint de klok opnieuw. Wordt die termijn overschreden, dan krijgt de dader in de regel korting op zijn straf.

De rechter past die regel alleen maar toe. Maar hoe vaker de keten vastloopt, hoe vaker de dader beloond wordt. Wie lang genoeg moet wachten op zijn rechter, verdient korting. Wie lang genoeg moet wachten op gerechtigheid, krijgt niets.

Dat dit geen uitzondering is, liet RTL Nieuws in juli al zien. Het analyseerde 156.000 vonnissen van 2008 tot juli 2026, en vond 669 zaken, onder meer van moord, doodslag, verkrachting, ontucht en seksuele uitbuiting, waarin de dader korting kreeg vanwege de trage afhandeling.

Een man die voor poging tot moord werd veroordeeld, kreeg drie jaar minder. Een docent die op schoolkamp seks had met een minderjarige leerling, kreeg twee maanden minder. En halverwege 2026 waren er al meer van zulke kortingen dan in heel 2022. Het Centrum Seksueel Geweld waarschuwde toen al dat dit het vertrouwen in de rechtsgang aantast.

Coenradie noemt nu ook een drugsdealer uit Helmond die volgens het AD een flinke strafvermindering kreeg. Ze vraagt de minister hoe vaak dit gebeurt bij zeden-, geweld- en drugszaken, hoeveel korting er gemiddeld wordt gegeven, en of hij met de keten afspraken wil maken om het te voorkomen.

Nieuw is het allemaal niet voor de minister. Toen RTL in juli met de cijfers kwam, gaf Van Weel het ruiterlijk toe: "Ja, de keten zit verstopt. Er moeten dingen drastisch veranderen." En: "Er zit geen onwil van mijn kant."

Wat volgde? In juni had hij al een deltaplan voor de strafrechtketen aangekondigd. Eerst onderzoeken, onder meer van TNO, klaar eind 2026, en pas in het eerste kwartaal van 2027 een plan naar de Kamer. Een minister die in juli zegt dat er drastisch iets moet veranderen, en in oktober nog steeds alleen een plan in de maak heeft, kijkt weg.

De Algemene Rekenkamer is er nog harder over. De doelen voor snellere strafzaken zijn volgens Ewout Irrgang van de Algemene Rekenkamer sinds 2019 "in geen enkel jaar gehaald". Zeven jaar beloften, zeven jaar te laat. En Van Weel voegt daar nu nog een jaar studie aan toe.

Het is ook niet het eerste signaal onder Van Weel. DDS schreef eerder hoe duizenden aangiftes bleven liggen en hoe het cellentekort daders aan een enkelband helpt. Telkens dezelfde minister, telkens hetzelfde excuus: de keten is overbelast. Maar Van Weel is niet nieuw op dit ministerie. Hij was al minister van Justitie in het kabinet-Schoof.

Juristen zullen zeggen dat het recht op een snelle uitspraak een grondrecht is, ook voor verdachten. Klopt. Daar gaat het ook niet om. Het falen zit niet bij de rechter die de regel toepast. Het zit bij de minister die de keten laat dichtslibben.

Want wie betaalt die korting? De dochter die moet wachten tot haar vader terechtstaat, en dan hoort dat hij minder straf krijgt omdat het zo lang duurde. Zij wachtte al die tijd ook, en zij krijgt geen korting op haar trauma.

Van Weel begreep in juli zelf heel goed wat dit met slachtoffers doet: "Je wil dit achter je kunnen laten en door met je leven." Precies. En dan hoort zo'n slachtoffer dat de dader korting krijgt omdat het ministerie van diezelfde minister de zaak niet op tijd afhandelt.

Coenradie draagt zelf al oplossingen aan in haar vragen: vaker een enkele rechter in plaats van drie, vaker digitale zittingen, en voorrang voor zware zaken. Dat zijn geen wondermiddelen, maar het zijn wel maatregelen die vandaag kunnen beginnen, niet pas in 2027.

Van Weel moet niet wachten op TNO. Zeden-, geweld- en drugszaken moeten nu met voorrang worden behandeld, met harde afspraken met politie, OM en rechtspraak, zodat geen enkele verkrachter nog korting krijgt omdat Den Haag te traag is. En de minister moet de Kamer per kwartaal laten zien hoe vaak het nog gebeurt.

Lukt hem dat niet, dan is het tijd voor een minister die het wel kan. De Kamer kan daar niet tot 2027 op wachten, en de slachtoffers al helemaal niet.