Kabinet-Jetten wil de Woo inperken nog voor de evaluatie klaar is: de partij van de nieuwe bestuurscultuur doet de deur dicht

Op maandag 26 oktober stuurde VVD-staatssecretaris Eric van der Burg (Binnenlandse Zaken) de Voortgangsbrief Slagvaardige Overheid naar de Kamer. Daarin een kopje "Hervormen van de Woo". De Wet open overheid zorgt volgens het kabinet "voor enorme juridische en administratieve lasten". Wetsaanpassingen worden alvast voorbereid, schrijft Van der Burg, zodat het kabinet "vaart" kan maken zodra de evaluatie er ligt.

Die evaluatie is nog maar net begonnen. Een commissie van de Rijksuniversiteit Groningen trapte haar volgens de VVOJ op dinsdag 27 oktober af, een dag na de brief. Het rapport komt in het voorjaar van 2027. En de coalitie had in haar eigen regeerakkoord beloofd eerst de uitkomst te bekijken, herinnert Follow the Money ons eraan.

Eerst de uitkomst bepalen, dan het onderzoek laten doen. Zo kan ik het ook.

Het kabinet zegt het nog niet hardop. Woordvoerders van BZK en VWS willen tegenover FTM niets kwijt over de precieze inperking. Wel geeft het ministerie toe dat de ambtenaren de lijst met stukken die je mag inzien opnieuw tegen het licht houden.

Tijdens de formatie gaf het ministerie al een denkrichting mee: interne e-mails, ambtelijke adviezen en conceptversies zouden niet langer opvraagbaar kunnen zijn. Daarnaast wilde het ministerie zeer omvangrijke verzoeken kunnen weigeren en de kosten van grote verzoeken bij de burger in rekening brengen.

Denk daar even over na. Juist de interne mail en het ambtelijke advies laten zien wat een minister wist en wanneer. Juist daar staan de waarschuwingen die het in de Kamerbrief nooit halen. Zonder die stukken had niemand ooit begrepen hoe de toeslagenaffaire kon ontstaan.

En waarom? Om te bezuinigen. De Woo valt onder de operatie die in 2027 900 miljoen euro moet opleveren en vanaf 2035 3,5 miljard per jaar. In de brief staat de wet tussen de "kleinere stelsels" waar "snel en direct merkbaar resultaat mogelijk" is.

Snel resultaat. Op de wet waarmee journalisten en burgers de macht controleren.

VVOJ-bestuurslid Chris Bakker noemt het "heel slecht nieuws voor de journalistiek". Tim Staal van expertisecentrum SPOON zegt tegen FTM dat het kabinet "de verplichte bezuinigingen aan" grijpt "om zijn wensenlijstje er doorheen te trekken". Eerder kwamen ook de NVJ, het Genootschap van Hoofdredacteuren en 76 journalisten in verzet tegen de plannen van BZK.

Ik ben het zelden eens met het journalistieke establishment. Hier wel.

Dit is wat elke machthebber uiteindelijk doet. Hij belooft openheid zolang hij in de oppositie zit, en sluit de archieven zodra hij zelf aan de knoppen draait. D66 levert de premier, de VVD de staatssecretaris die de brief ondertekent, en samen leggen ze de controle aan banden onder het mom van regeldruk.

Burgers moeten intussen tot op de cent verantwoorden wat ze verdienen, sparen en schenken. Maar wat ambtenaren elkaar mailen over hun leven, dat zou straks geheim mogen blijven.

Meneer Van der Burg, trek die plannen in! Wacht de evaluatie af, zoals in uw eigen regeerakkoord staat, en blijf met uw handen van de interne stukken. En meneer Jetten: als u het meent met die nieuwe bestuurscultuur, fluit uw kabinet dan vandaag terug.