Vollenbroek heeft fondsen achter zich, de boer krijgt de juridische druk op zijn erf

Het onderzoek van Agrifacts naar de financiers rond Advocaat van de Aarde laat zien hoe breed die ondersteuning is. Naast Allemansrecht worden Fred Foundation, Tanka Foundation en Stichting Democratie en Media genoemd. Advocaat van de Aarde, voorgezeten door Frans Vollenbroek, werkt samen met onder meer het MOB van zijn broer Johan. Wie alleen naar Johan voor de camera kijkt, mist dus het apparaat dat achter de juridische strijd wordt opgebouwd.

Neem OSR, de opleider voor advocaten en juristen. De onderneming legt zelf uit dat alle aandelen in handen zijn van Stichting Allemansrecht. Het uitgekeerde dividend gaat volledig naar die stichting. En Allemansrecht ondersteunt Advocaat van de Aarde, juist vanwege de juridische hulp en kennis voor natuur- en milieuorganisaties.

Allemansrecht kiest zelfstandig welke projecten geld krijgen; een cursist beslist daar niet over. Maar daarmee verdwijnt de geldstroom niet. Een commercieel opleidingsbedrijf maakt winst, de aandeelhouder verdeelt het dividend en een deel van die steun helpt het netwerk rond Vollenbroek verder. Dat is een heel andere uitgangspositie dan die van een plaatselijk clubje dat de zaalhuur nauwelijks kan betalen.

OSR verkoopt deze constructie als maatschappelijke winst. Een advocaat die agrarische ondernemers bijstaat, mag zich best afvragen of hij die besteding van zijn opleidingsgeld zo geweldig vindt. Zijn cliënt moet immers betalen om zich tegen juridische druk te verdedigen, terwijl winst uit de bijscholing van juristen ook de organisatie aan de andere kant helpt versterken. Dat ongemakkelijke verband verdient meer aandacht dan een opgewekt verhaal over goede doelen.

Ook de bedragen zijn concreet. In het donatieoverzicht van Fred Foundation over 2024 staat 30.000 euro voor Advocaat van de Aarde. Het eigen jaarverslag over 2023 vermeldt daarnaast steun van Stichting DOEN, Stichting Democratie en Media en Patagonia voor de opbouw van de organisatie. Op de balans van eind 2023 staat 76.281,40 euro gereserveerd voor MOB: een toenmalige reservering, geen betaling voor een specifieke boerenzaak van vandaag.

Juist de opbouw van een organisatie maakt deze steun belangrijk. Een kennisbank, ervaren deskundigen en bruikbare juridische stukken verdwijnen niet zodra één procedure is afgelopen. Ze kunnen bij een volgende zaak opnieuw worden ingezet. Het geld helpt zo een vaste basis te leggen waarmee steeds nieuwe initiatieven ondersteuning kunnen krijgen.

De huidige kennisbank van Advocaat van de Aarde laat zien wat dat oplevert: informatie over handhaving, vergunningen en uitspraken, maar ook hulp bij het organiseren van burgerinitiatieven.

Hoe juridische druk doorwerkt, wordt zichtbaar in de Utrechtse campagne van MOB rond ongeveer 75 landbouwpercelen. De organisatie wil daar optreden tegen het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Het handhavingsverzoek is door de Omgevingsdienst Utrecht als te algemeen afgewezen; MOB heeft aangekondigd naar de rechter te gaan. De genoemde financiële stukken wijzen geen financier voor deze specifieke campagne aan.

Voor de getroffen ondernemer houdt het gedoe na zo'n afwijzing dus niet vanzelf op. De volgende ronde wordt alweer aangekondigd. Hij moet kunnen uitleggen wat er op zijn grond gebeurt, welke stukken relevant zijn en waar hij juridisch staat. Dat komt boven op het gewone werk. Het fruit moet worden verzorgd, de oogst moet binnen en leveranciers wachten niet tot een actiegroep klaar is met procederen.

Daar zit de harde ongelijkheid. Een organisatie kan aan iedere zaak ervaring overhouden waarmee zij de volgende campagne sterker begint. Voor een boerengezin kan dezelfde zaak betekenen dat een investering wordt uitgesteld of dat de toekomst van het bedrijf opnieuw onzeker wordt. De één bouwt verder aan zijn werkwijze, de ander moet ondertussen zijn inkomen verdienen. Dat verschil poets je niet weg met het woord natuurbescherming.

En een boer die zich verdedigt, strijdt niet automatisch tegen de natuur. Hij kan gewoon bezwaar hebben tegen een te algemeen verzoek, tegen de manier waarop zijn bedrijf wordt beoordeeld of tegen eisen waarvan hij de gevolgen moet dragen. Het is ronduit aanmatigend om de actiegroep alvast het morele gelijk te geven en de ondernemer vervolgens te laten bewijzen dat hij geen boosdoener is.

Allemansrecht heeft tegenover Agrifacts verklaard dat ook boerenorganisaties financiering kunnen aanvragen. Goed. Laat boerenorganisaties dat aanbod dan met een concreet voorstel beantwoorden: steun voor juridische verdediging, deskundigen en kennisdeling wanneer agrarische bedrijven met zulke procedures worden geconfronteerd. Precies de soort slagkracht die aan de andere kant wordt opgebouwd.

De stichting kan dan laten zien hoeveel het woord ‘alleman’ werkelijk waard is. Een boerengezin heeft minstens zoveel reden om zijn rechtspositie serieus te nemen als een actiegroep. Wie toegang tot het recht financiert, moet niet vreemd opkijken wanneer ook de mensen die zich tegen groene campagnes moeten verdedigen aankloppen.

De fondsbesturen moeten daarom ook de boeren onder ogen komen wier toekomst door zulke campagnes onzeker wordt. Vertel hun waarom het uitbreiden van de slagkracht tegenover hun bedrijf een mooi maatschappelijk resultaat zou zijn. En laat zien wat uw verheven verhaal over rechtsbescherming waard is wanneer zij zélf om hulp vragen. De boer hoeft zijn toekomst niet in te leveren omdat een fondsbestuur een campagne zo'n mooi project vindt.