Letschert offert het Rijksmuseum op aan D66-schuldgevoel: diamant van 38 karaat weg, en de volgende verzoeken liggen al klaar

Het gaat om twintig stukken tegelijk: achttien uit het Wereldmuseum en twee uit het Rijksmuseum. Naast de diamant van 38 karaat zijn dat onder meer een zwaard uit Atjeh, een handgeschreven koran, vier manuscripten, zes wajangfiguren uit de zeventiende eeuw en meerdere grafstenen, meldt het ministerie. Letschert zei erbij: "Ze hadden nooit in Nederland moeten zijn. Dit onrecht zetten we nu recht."

Zo werkt het: Indonesië dient een verzoek in, de Commissie Koloniale Collecties onder leiding van Lilian Gonçalves-Ho Kang You adviseert, en de minister volgt. Het toverwoord is "onvrijwillig bezitsverlies". In dat rijtje van verzoeker, commissie en minister kom jij, de eigenaar van de rijkscollectie, niet voor.

Letschert beheert de nationale collectie alsof het haar eigen zolder is: wat een commissie aanwijst, gaat de deur uit. En het tempo ligt hoog. In maart ging het volgens de Rijksoverheid nog om de vierde teruggave aan Indonesië, in december vertrokken de eerste topstukken uit de Dubois-collectie van Naturalis, en nu volgen er weer twintig.

Het houdt hier niet op. De commissie behandelt volgens het ministerie op dit moment nieuwe verzoeken van Indonesië en Sri Lanka. En bij het Wereldmuseum kunnen ze hun geluk niet op. Directeur Marieke van Bommel tegen de NOS: "Wij zijn altijd eigenlijk wel verheugd met een restitutie." Een museumdirecteur die juicht wanneer haar eigen depot leegloopt.

Eerlijk is eerlijk: het Rijksmuseum noemt de diamant zelf oorlogsbuit. In 1859 namen Nederlandse troepen Banjarmasin met geweld in en werd het sultanaat opgeheven. De ruwe steen ging naar Nederland en werd hier geslepen. Dat was hard, en niemand hoeft het mooier te maken dan het was.

Maar kijk wat Letschert ervan maakt. "Nooit in Nederland moeten zijn", zegt ze. Met één zin spreekt een D66-minister in 2026 recht over de Nederlanders van 1859, en verklaart ze ruim anderhalve eeuw bewaren en onderzoeken tot heling. Zo werkt het schuldgevoel van D66: eerst heet je verleden onrecht, daarna is alles wat eruit voortkwam besmet. Het is dezelfde partij die uitrukt naar Oldebroek als kiezers daar anders stemmen dan D66 wil.

En dat schuldgevoel is nooit verzadigd. Vandaag is het een diamant en een zwaard. Maar wie "onvrijwillig bezitsverlies" uit 1859 tot norm verheft, heeft straks geen antwoord meer op de volgende eis: excuses, herstel, geld. Wie nu uit schaamte de vitrines leegt, schrijft straks uit schaamte de cheque uit, en dat wordt jouw cheque.

Het tegenargument klinkt redelijk: Indonesië vroeg erom, en een land mag zijn erfgoed toch terugvragen? Vragen mag. Maar dan hoort een minister te zeggen waar het ophoudt. Welke stukken blijven hoe dan ook hier? Tot welk jaar gaan we terug? Letschert zegt het er niet bij, uit pure lafheid of uit overtuiging, en de commissie werkt gewoon door aan de volgende stapel.

Bovendien is deze geschiedenis ook de onze. Die steen is ruw uit Borneo vertrokken en in Nederland geslepen. De manuscripten zijn hier bewaard en onderzocht. Een land dat alles wat schuurt uit zijn musea haalt, krijgt daar geen schoner verleden voor terug. Het krijgt lege zalen.

Voor deze twintig stukken is de handtekening gezet; ze worden de komende maanden ingepakt. Voor de verzoeken die nog bij de commissie liggen, is het niet te laat. Geen enkel stuk uit de rijkscollectie mag nog de deur uit voordat de Tweede Kamer erover heeft gestemd, en Letschert moet eerst hardop zeggen waar haar grens ligt in plaats van zich achter een commissie te verschuilen.

Een land dat zijn eigen vitrines leeghaalt om zich beter te voelen, oogst daar geen respect mee. Het krijgt alleen de volgende brief.