Het kartel durft de kiezer niet te vragen: Heerma (CDA) wil Jettens gelote burgerberaad tot 'vaste waarde in onze democratie' maken

Vandaag staat in Lunteren de slotbijeenkomst van dat Nationaal Burgerberaad Klimaat op het programma, met minister Pieter Heerma (CDA) van Binnenlandse Zaken. Premier Rob Jetten probeert vandaag ook op De Zwaluwenberg zijn kabinet bij elkaar te houden. Het beraad is Jettens eigen project, in 2022 door hem als minister voor Klimaat en Energie in gang gezet. Heerma schreef maandag aan de Kamer dat het kabinet nu toewerkt naar "verdere verankering van het instrument burgerberaad als vaste waarde in onze democratie".

Waar dat instrument voor dient, zei minister Stientje van Veldhoven-van der Meer (D66) van Klimaat en Groene Groei donderdag zelf. Het beraad is volgens haar "niet bedoeld als ideeënbus" voor nieuw beleid, maar "een manier om draagvlak en overeenkomsten te vinden". Wie draagvlak gaat zoeken bij 175 gelote mensen, heeft het besluit al genomen en wil alleen nog applaus.

Leg de evaluatie die Heerma maandag meestuurde naast drie jaar stemmingen in de Kamer, en je ziet welke inspraak het partijkartel toelaat en welke niet. Dinsdag stemt de Kamer over de motie die het hele beraad naar de prullenbak wil verwijzen, en de uitslag kun je hieronder al narekenen.

Heerma kondigde in het debat een brief aan voor het voorjaar van 2027 over de lessen voor "toekomstige burgerberaden". Op de vraag of daar ook een geschikt onderwerp voor het volgende beraad in komt te staan, zei Heerma kortweg "ja". Welk soort onderwerp dat wordt, schreef het kabinet in mei al op. Het instrument lijkt volgens de onderzoekers vooral geschikt voor "gepolariseerde en moeilijke en spannende thema's waar de politiek zelf niet- of moeilijk uitkomt".

Een keuze die een kabinet niet aan de kiezer durft voor te leggen, gaat zo naar een zaal vol gelote mensen. Wat daar met een ruime meerderheid wordt aangenomen, komt als morele munitie terug in de Kamer. Donderdag lag dat al op tafel, in moties van Christine Teunissen (PvdD) met D66 en PRO die zich beriepen op "94% steun" en "86% steun" uit het beraad.

FVD-Kamerlid Gideon van Meijeren zag dat in het debat haarscherp. De deelnemers zijn volgens hem ingezet om "besluiten die al genomen zijn, achteraf wit te wassen". Zijn partij pleit voor een referendum, en dat het kabinet die echte inspraak niet wil, noemde hij "heel veelzeggend".

Hoe ver dat draagvlak reikt, staat in de evaluatie. In december 2025, toen het advies er net lag, had ongeveer een kwart van de ondervraagden van het beraad gehoord, en in juli 2026 was dat niet veranderd. Slechts 2 procent wist er tamelijk veel van, en de kabinetsreactie op het advies was bij 8 procent bekend.

Op de vraag wie over de aanbevelingen moet beslissen, wijst 71 procent naar de Tweede Kamer. Een referendum over de uitkomsten krijgt 44 procent steun, tegen 37 procent die de uitkomsten zonder meer zou accepteren. Over dat referendum zijn de onderzoekers snel klaar. "Gezien het langjarige referendumdebat in Nederland is een bindend referendum over een burgerberaadadvies niet waarschijnlijk."

Hun recept voor die onbekendheid staat wel in Heerma's brief. Wie vaker burgerberaden organiseert, maakt ze volgens de onderzoekers "mogelijk" bekender. Een beraad dat bijna niemand kent, moet dus vaker komen, en het referendum dat bijna de helft wil, blijft van tafel. Zelfs een beter vertrouwen in de democratie bleef uit, schrijven de onderzoekers, en dat gold al voor de deelnemers zelf.

De Kamer had het anders kunnen doen. In juli 2023 lag er een motie die de regering alleen vroeg "niet uit te sluiten" dat burgerfora over klimaat- en energiebeleid eindigen met een referendum. D66, VVD en CDA stemden tegen, PVV en FVD voor, en de motie sneuvelde met 59 tegen 91 stemmen (motie 32 813, nr. 1277).

In maart 2025 vroeg Alexander Kops (PVV) om het beraad onmiddellijk stop te zetten. De VVD stemde samen met D66, CDA en GroenLinks-PvdA tegen, en de motie bleef steken op 51 stemmen. Ruim een maand eerder had VVD-minister Sophie Hermans de Kamer nog laten weten dat haar kabinet eraan hecht "dat burgers zich gehoord voelen".

Het is maar een advies, hoor je dan, de Kamer beslist zelf. Donderdag bleek hoe dun die geruststelling is. De helft van de voorstellen heeft het kabinet al overgenomen, en over achttien deelvoorstellen valt op zijn vroegst in het voorjaar een besluit. Elke partij die meer klimaatbeleid wil, kan voortaan zeggen dat het de wens van de burgers is. In dat debat wegen 175 gelote mensen zwaarder dan miljoenen kiezers aan wie nooit iets is gevraagd.

Kops diende donderdag een nieuwe motie in die de regering vraagt de adviezen "naar de prullenbak te verwijzen en nooit meer een klimaatberaad te organiseren". Van Veldhoven raadde de Kamer af om die te steunen, en dinsdag wordt erover gestemd. PVV, FVD, Groep Markuszower, JA21, BBB, SGP en Keijzer hebben samen 49 zetels. Met de 22 van de VVD erbij kom je op 71, en een meerderheid begint bij 76.

Zonder D66 of CDA haalt de motie het dus niet, en dat maakt een stem voor de VVD gratis. Alisha Müller (VVD) wilde donderdag vooral dat bij elk advies wordt gekeken "of het in Nederland past". Haar slotsom was "Het liefst regelen we dingen op Europees niveau." Zo klinkt een partij die het beraad niet durft af te schaffen en er alleen wat op afdingt.

Heerma moet in zijn voorjaarsbrief geen volgend burgerberaad aankondigen, maar een bindend correctief referendum met een uitslag die het kabinet ook uitvoert. Meent de VVD het, dan stemt ze dinsdag voor de motie van Kops.

Een kabinet dat de kiezer niet durft te vragen, trekt liever 175 namen uit een bak.

DDS op WhatsApp. Je kunt DDS ook volgen via ons WhatsApp-kanaal.