Almere voert €2.000 leegstandsbelasting in voor woningen die een jaar leegstaan

Almere is daarmee een van de eerste Nederlandse gemeenten die gebruikmaakt van de nieuwe landelijke mogelijkheid om langdurige leegstand te belasten. De gedachte erachter is eenvoudig: in een stad waar mensen lang op een woning wachten, moet bestaande woonruimte niet ongebruikt blijven.

De uitvoering is minder eenvoudig. Niet iedere woning die in een administratief bestand als leeg wordt aangemerkt, staat werkelijk verlaten. Bovendien kan een huis om allerlei begrijpelijke redenen tijdelijk niet worden bewoond.

De gemeente zegt daarom eigenaren eerst een brief te sturen. Zij krijgen dan nog de gelegenheid om de situatie uit te leggen of iets aan de leegstand te veranderen.

De eerste aanslagen kunnen in de tweede helft van 2027 worden opgelegd. De gemeente kijkt daarvoor naar woningen die op 1 januari 2026 leeg stonden.

Staat zo’n woning op 1 januari 2027 nog steeds als leeg geregistreerd, dan is de termijn van een jaar bereikt. De eigenaar kan daarna met de belasting te maken krijgen.

Het tarief bedraagt in het eerste jaar €2.000 per woning. Vanaf 2028 moet het bedrag omhoog. Wethouder Paul Tang heeft volgens RTL aangekondigd dat hij dan naar €16.000 per jaar wil.

Dat hoge bedrag staat nog niet als definitief tarief op de officiële informatiepagina. De gemeente Almere meldt zelf voorlopig alleen dat de belasting vanaf 2028 wordt verhoogd en dat de definitieve regels later in een verordening worden vastgelegd.

Het onderscheid is belangrijk. €2.000 vanaf 2027 is het aangekondigde starttarief. De mogelijke €16.000 vanaf 2028 is vooralsnog de politieke inzet van de wethouder.

Volgens de gemeente zouden in Almere ongeveer vierhonderd woningen leegstaan. Dat lijkt in een tijd van woningnood een aanzienlijke hoeveelheid. Vierhonderd huizen kunnen immers onderdak bieden aan honderden alleenstaanden, stellen en gezinnen.

Critici plaatsen echter vraagtekens bij dat aantal. Een administratief lege woning is een adres waarop volgens de registraties niemand staat ingeschreven. Dat bewijst nog niet dat er werkelijk niemand woont.

Arbeidsmigranten, tijdelijke bewoners of mensen die na een verhuizing hun inschrijving niet goed hebben geregeld, kunnen buiten beeld blijven. Soms verblijft iemand wel in de woning, maar staat die persoon op een ander adres ingeschreven.

Wanneer ook naar het energiegebruik wordt gekeken, zou het in Almere mogelijk om ongeveer veertig werkelijk ongebruikte woningen gaan. Dat verschil is aanzienlijk.

Landelijk speelt hetzelfde probleem. Bijna 200.000 Nederlandse woningen staan op papier leeg. Ongeveer 64.000 daarvan zouden al minstens een jaar leegstaan. Bij circa 25.000 woningen wordt helemaal geen energie gebruikt. Dat laatste is een sterkere aanwijzing dat een huis werkelijk onbewoond is, al hoeft zelfs een zeer laag verbruik niet het hele verhaal te vertellen.

De leegstandsbelasting is vooral bedoeld om te voorkomen dat eigenaren woningen bewust ongebruikt laten, bijvoorbeeld omdat zij op een hogere verkoopprijs wachten.

Vastgoedorganisaties bestrijden dat dit vaak gebeurt. Een verhuurder die een woning leeg laat, ontvangt geen huur maar betaalt doorgaans wel belasting, verzekering, onderhoud en andere vaste lasten. Langdurige leegstand is daardoor meestal geen aantrekkelijk verdienmodel.

Er bestaan bovendien minder spectaculaire verklaringen. Een eigenaar kan langdurig ziek zijn of in een zorginstelling verblijven. Na een overlijden kan een woning onderdeel zijn van een ingewikkelde nalatenschap. Nabestaanden moeten het huis leeghalen, overeenstemming bereiken en mogelijk wachten op juridische afwikkeling.

Ook een verbouwing kan uitlopen. Vergunningen, aannemers en materialen zijn niet altijd onmiddellijk beschikbaar. Een woning kan eveneens leegstaan omdat er ernstige schade, schimmel, funderingsproblemen of een conflict met een verzekeraar is.

Welke uitzonderingen Almere precies gaat hanteren, moet uit de uiteindelijke gemeentelijke verordening blijken. Eigenaren moeten er daarom niet automatisch van uitgaan dat iedere persoonlijke reden vrijstelling oplevert.

De mogelijkheid om een leegstandsbelasting in te voeren, bestaat sinds maart 2026. Gemeenten mogen een eigen regeling maken voor woningen die langer dan een jaar leegstaan.

De Rijksoverheid omschrijft de belasting als een aanvulling op de bestaande Leegstandwet. Gemeenten kunnen daarnaast andere instrumenten gebruiken, zoals tijdelijke verhuur mogelijk maken of een eigenaar verplichten een woning opnieuw in gebruik te nemen.

Er wordt tevens gewerkt aan een bevoegdheid waarmee gemeenten het elektriciteitsverbruik van een pand kunnen opvragen. Dat kan helpen om het verschil te zien tussen een administratieve fout en een woning waar werkelijk al maanden niemand komt.

Voor eigenaren van een mogelijk leegstaand huis in Almere is de aangekondigde brief het eerste belangrijke moment. Wie kan aantonen dat de woning wordt bewoond, verbouwd of om een andere reden niet als gewone leegstand moet worden gezien, zal die informatie tijdig moeten aanleveren.

Een eigenaar kan ook besluiten de woning te verkopen, te verhuren of zelf te gebruiken. Dat is precies het gedrag dat de gemeente met de nieuwe belasting wil uitlokken.

Bij een aanslag van €2.000 zal niet iedere eigenaar onmiddellijk in beweging komen. Op een woning met een waarde van enkele tonnen is dat bedrag vervelend, maar mogelijk niet doorslaggevend.

Een jaarlijks tarief van €16.000 verandert de rekensom volledig. Dat is ruim €1.300 per maand, nog vóór onderhoud, verzekering en andere belastingen zijn betaald. Voor een woning die wegens een erfenis of langdurige verbouwing leegstaat, kan zo’n rekening bijzonder hard aankomen.

Juist daarom worden de definitieve regels belangrijk. De gemeente moet leegstand kunnen bestrijden zonder mensen met een aantoonbaar tijdelijk probleem als vastgoedspeculant te behandelen.

Almere zet met de heffing een stap die andere gemeenten nauwlettend zullen volgen. Wanneer de regeling daadwerkelijk woningen beschikbaar maakt, kan zij snel navolging krijgen. Leidt ze vooral tot discussies over foutieve registraties en onredelijke aanslagen, dan wordt de leegstandsbelasting zelf waarschijnlijk onderwerp van een langdurige juridische strijd.