Linkse steden en de kerk staan bij de Raad van State tegenover Van den Brink (CDA) om vertrek van 600 uitgeprocedeerden te blokkeren

CDA-minister Bart van den Brink blijft erbij: geen rijksfinanciering meer voor deze opvang. Dat bleek tijdens de zitting, schrijft de NOS. De landsadvocaat verdedigde die lijn. Een vonnis kwam er dinsdag niet. De NOS schrijft dat het op zijn vroegst zes weken kan duren, en dat de rechter al waarschuwde dat het waarschijnlijk langer wordt. Tot die tijd blijft de druk staan waar hij nu staat: bij de steden die deze mensen binnenhouden, en bij een minister die in de rechtszaal wel nee zegt, maar de praktijk in die vijf gemeenten nog niet heeft gebroken.

De LVV was de oude bed-bad-broodvoorziening: een dak, eten, een wasgelegenheid en een klein bedrag om van te leven, voor mensen zonder verblijfsrecht. De omvang van die groep wordt op ongeveer 600 geschat. Die vijf steden draaien zo'n rond-de-klokopvang al sinds 2019. Oud-minister Faber (PVV) draaide de rijksbijdrage per 1 januari 2025 dicht. Haar koers was terugkeer, niet een voorziening die Den Haag blijft bekostigen. Daarna namen de colleges de rekening vaak zelf, met steun van hulpgroepen.

Dat is geen klein detail. Het Rijk zei: dit stopt. De steden zeiden: wij gaan door. Eerder schreef ik al over de brief van PRO-burgemeesters die de opvang openhielden en daarna over de veiligheid klaagden. Dat was de brief. Dit is de rechtszaak. Rotterdam hoort er nu nadrukkelijk bij. De route is hetzelfde: eerst het landelijke beleid omzeilen, dan de rechter vragen om dat omzeilen te belonen.

Raadslieden van ongedocumenteerden, van steden en van hulpgroepen stelden in Den Haag dat Van den Brink het Europees mensenrechtenverdrag zou schenden als deze groep geen onderdak meer krijgt. De advocaat van de Staat weersprak dat. Het Rijk biedt volgens hem wél een plek: de vrijheidsbeperkende locatie in Ter Apel. Wie geen recht heeft om hier te blijven, kan daar terecht, maar alleen als hij meewerkt aan een traject terug.

Dat is hoe een rechtsstaat hoort te werken. Geen recht op verblijf betekent: de opvang die resteert, is opvang op weg naar vertrek. Niet een tweede vergunning in de vorm van een bed.

In die sobere locatie zijn, volgens de NOS-weergave van de zitting, 232 plaatsen. Bijbouwen kan op korte termijn niet. Critici spreken van te weinig capaciteit, en noemen de VBL ongeschikt voor deze groep. De voorziening is er juist om vertrek te versnellen. Een deel van de mensen zou, zeggen zij, formeel nergens naartoe kunnen.

Omdat beide typen opvang lange tijd naast elkaar hebben bestaan, zou dat volgens de tegenpartij aantonen dat allebei nodig zijn.

Dat laatste is een drogreden. Dat iets jarenlang naast elkaar heeft bestaan, bewijst niet dat het Rijk het eeuwig moet blijven betalen. Het bewijst hooguit dat gemeenten en kerken de terugkeer hebben weten te vertragen. Namens het Rijk klonk een ander verhaal: iedereen wist dat de LVV niet eeuwig zou duren, dus het einde kan niemand hebben overvallen. Wie naar Ter Apel wil, moet zich volgens die lijn zelf aanmelden.

Steden en hulpgroepen waarschuwen al lange tijd voor mensen die buiten zouden moeten slapen. Dat blijft hun vaste argument. Het andere argument hoor je minder hardop: zolang er in de stad een bed klaarstaat zonder plicht tot vertrek, is de prikkel om mee te werken aan terugkeer klein. De VBL koppelt opvang aan meewerken. De LVV, in de praktijk van deze vijf steden, koppelt opvang aan blijven.

De kerk zit daar niet als neutrale toeschouwer. De Protestantse Kerk in Nederland en Kerk in Actie noemden het onlangs, zo haalt de NOS aan, "beschamend dat de staat blijft ageren tegen de bed-bad-broodregeling".

PILP leverde een amicusbrief namens de PKN en was zelf in de zaal, samen met hulpgroepen. Uit Amsterdam en Rotterdam reden 's ochtends bussen naar Den Haag. Wie de tribune niet meer op kon, keek mee via een livestream in een kerk vlakbij, de Église Réformée Wallone. PILP typte deze zitting als een zaak over mensen in Amsterdam en Rotterdam. Groningen procedeert eveneens, op donderdag 5 november nog bij de rechtbank aldaar. De vijf LVV-steden delen dezelfde koers: de opvang moet openblijven. Dat is geen stille zielzorg. Dat is politiek, in een toga van barmhartigheid, bedoeld om uitzetting te bemoeilijken.

Van den Brink houdt in de zaal voet bij stuk: geen financiering. Dat is de juiste richting. Het is ook het minimum. Want de vijf steden hebben de opvang niet gesloten toen het Rijk de kraan dichtdraaide. Zij betalen door, zij procederen door, en de kerk staat naast hen.

Een minister die alleen in een rechtszaak nee zegt, terwijl de gemeentelijke locaties gewoon openblijven, laat de feitelijke situatie te veel aan de linkse colleges over. De uitspraak laat nog weken, waarschijnlijk langer, op zich wachten. Intussen wonen die mensen niet in Ter Apel, maar in Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Eindhoven en Groningen.

De Raad van State toetst, zo staat in de eigen toelichting, hoe ver de minister per dossier moet gaan om aan te tonen dat het sluiten van de LVV niet botst met het verbod op onmenselijke behandeling, en of die besluiten stevig genoeg zijn onderbouwd. Dat klinkt technisch. Politiek is het simpel. Als de rechter de steden gelijk geeft, krijgt elke uitgeprocedeerde een extra procedurele paraplu. Als de rechter de minister gelijk geeft, blijft de lijn overeind: wie geen recht heeft om te blijven, hoort niet in een gemeentelijk logies met leefgeld, maar in een traject naar vertrek.

Ik hoop op dat laatste. Niet omdat ellende op straat een doel is. Wel omdat een land dat uitgeprocedeerden blijft opvangen in vijf linkse steden, het signaal uitzendt dat een nee van de IND een onderhandelingsbod is. De steden en de kerk staan bij de hoogste bestuursrechter om dat signaal te beschermen. Van den Brink moet dat gevecht niet alleen in de zaal voeren. Hij moet het ook winnen in de praktijk: geen nieuwe rijkssubsidie, en geen gedoogde schaduwopvang die terugkeer saboteert.

De uitspraak volgt later. De bedoeling van de tegenpartij is nu al duidelijk. Zij willen het vertrek tegenhouden. Daar moet de minister keihard in blijven. En waar hij tot nu toe te veel aan de steden heeft overgelaten, moet hij strakker worden. Niet zachter.