'Geef ons onze geschiedenis terug': kinderen uit de toeslagenaffaire vragen al sinds 2021 om hun dossiers, die nog altijd dicht zijn

De uithuisgeplaatste kinderen uit het toeslagenschandaal bieden dinsdag een open brief aan de Kamervoorzitter aan. De titel zegt alles: "Open onze dossiers. Geef ons onze geschiedenis terug."

Ze willen dat de Rijksuniversiteit Groningen onafhankelijk onderzoekt wat er in hun gezinnen is gebeurd. Ze willen per dossier weten of hun uithuisplaatsing terecht was. En ze willen dat het kabinet eindelijk uitvoert wat de Tweede Kamer al jaren vraagt. "Onze verloren jeugd kan niemand teruggeven", schrijven ze.

Het gaat om meer dan tweeduizend kinderen. Hun ouders werden door de Belastingdienst als fraudeur aangemerkt en moesten enorme bedragen terugbetalen. Gezinnen raakten in de schulden, in de stress, in de problemen. En in veel van die gezinnen stond daarna jeugdzorg op de stoep.

Het kabinet beloofde in juni 2025 excuses. Die komen er pas in januari 2027, van staatssecretarissen Claudia van Bruggen en Sandra Palmen en minister Mirjam Sterk. Ruim anderhalf jaar na de belofte. Uit huis halen ging snel. Sorry zeggen duurt blijkbaar eindeloos.

Maar excuses zonder waarheid zijn leeg. Als je niet weet waarom je als kind bij je ouders bent weggehaald, wat betekent een sorry dan? Excuses waarvoor precies? Voor een beslissing die misschien terecht was? Of voor een beslissing die helemaal nooit genomen had mogen worden? Dat kan alleen een onderzoek van de dossiers uitwijzen. En juist die dossiers blijven dicht.

Het schrijnende is dat de Kamer dit allang wil. In hun brief sommen de jongeren de moties op: in november 2021, in mei 2022 zelfs unaniem, en opnieuw in 2023 en 2025. Steeds vroeg de Kamer om onafhankelijk onderzoek. Steeds bleef het bij woorden.

Wat er wel kwam, was een onderzoek van de Raad voor de Kinderbescherming naar zichzelf. De titel: Breder kijken dan het kind. Een intern reflectieonderzoek. De slager die zijn eigen vlees keurt. Het is niet vreemd dat de jongeren daar geen genoegen mee nemen.

Neem een tienjarige die uit huis werd gehaald. Die jaren in een pleeggezin of instelling woonde. Die nu hoort dat de ouders helemaal geen fraudeurs waren. En die vervolgens niet mag zien wat er in het eigen dossier staat. In Den Haag heet dat zorgvuldigheid. In werkelijkheid beschermt het systeem zichzelf.

Dat jeugdzorg daarbij niet altijd de veilige haven is die ze zou moeten zijn, weten we inmiddels ook. Vorige week nog bleek hoe kinderen in een gezinshuis in Niekerk werden geslagen terwijl signalen bleven liggen.

Zeker, jeugdzorgdossiers bevatten gevoelige informatie. Maar het zijn de dossiers van déze jongeren. Zij vragen er zelf om. Zij geven zelf toestemming. Een universiteit kan prima onderzoek doen met strenge regels voor privacy. Wie zich achter privacy verschuilt tegenover de mensen om wie het gaat, beschermt niet hen. Die beschermt de instanties.

Palmen, Van Bruggen en Sterk moeten vóór de excuses van januari de dossiers openen voor het onafhankelijke onderzoek waar de Kamer sinds 2021 om vraagt. Elke jongere die dat wil, krijgt een individuele herbeoordeling. En waar een uithuisplaatsing onterecht blijkt, volgt herstel: contact met familie waar mogelijk, en een echte schadevergoeding.