D66-minister Letschert duikt voor stikstofvragen van Van Duijvenvoorde (FVD) terwijl Van Essen boeren in zijn keurslijf dwingt

Wat speelde er in aanloop naar deze rel? Op 13 oktober stond in Den Haag bij ingenieurskoepel KIVI (het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs) een wetenschappelijke bijeenkomst gepland onder de titel "Van Habitatrichtlijn naar doelgericht natuurbeheer". Daar zouden deskundigen met heel verschillende visies op het stikstofdossier en het Nederlandse natuurbeleid met elkaar in debat gaan.

Precies zoals het hoort in een vrije wetenschap: gevestigde aannames, modellen en beleidsuitgangspunten tegen het licht houden en toetsen aan de werkelijkheid. Maar in het Nederland van D66 en de groene subsidie-industrie is stikstof allang geen wetenschap meer, maar een staatsreligie waaraan niemand mag twijfelen.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers meldde op 6 oktober, op basis van interne communicatie die hij zegt te hebben gezien, dat Sjoukje Heimovaara, de hoogste bestuurder van Wageningen University & Research (WUR), voorafgaand aan het congres het KIVI-bestuur belde en haar "bezorgdheid" uitsprak over de bijeenkomst. Heimovaara zegt zelf dat ze dat op persoonlijke titel als KIVI-lid deed en niet op annulering heeft aangedrongen. En wat gebeurde er na die tussenkomst vanuit de top van Wageningen? De ingenieursvereniging haalde de hele uitnodiging en de sprekerslijst van haar site en zette een streep door het stikstofcongres.

Het ruikt van mijlenver naar bestuurlijke intimidatie vanuit precies het instituut dat de landgebruikskaarten levert waarop de stikstofmodellen van het RIVM draaien, de modellen waarmee Den Haag het boerenland platlegt. Zodra echte ingenieurs en kritische onderzoekers het fundament onder de stikstofmodellen willen bespreken, gaat er één belletje vanuit de Wageningse bestuurskamer en gaat de zaaldeur op slot.

Terwijl de kartelpartijen in de Tweede Kamer braaf de andere kant op keken, greep Forum voor Democratie direct in. FVD-Kamerlid Peter van Duijvenvoorde diende op 8 oktober veertien messcherpe schriftelijke vragen in bij D66-minister Rianne Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Van Duijvenvoorde spaarde het Wageningse bolwerk geen seconde. Hij vroeg de minister op de man af of het klopt dat WUR-topvrouw Heimovaara bij KIVI heeft aangeklopt, welke uitgenodigde sprekers of invalshoeken haar dwarszaten, en of vanuit Wageningen is aangedrongen op het schrappen van sprekers of het afblazen van de hele dag.

Bovendien herinnerde het FVD-Kamerlid de minister aan de wettelijke plicht om de academische vrijheid te beschermen (zoals vastgelegd in artikel 1.6 van de onderwijswet WHW) én aan de eigen belofte van de gezamenlijke Nederlandse universiteiten uit mei 2025 dat uiteenlopende wetenschappelijke inzichten altijd vrij uitgewisseld en bevraagd moeten kunnen worden. Van Duijvenvoorde vroeg Letschert dan ook of zij bereid is bij WUR "een feitelijke reconstructie" op te vragen van alle contacten tussen de Wageningse bestuurstop en KIVI over dit symposium.

Dat zijn precies de vragen die een volksvertegenwoordiger hoort te stellen wanneer een met belastinggeld gefinancierde universiteitsbestuurder zich mengt in een onafhankelijk debat. FVD heeft volkomen gelijk dat het deze verstikkende poortwachtersmacht van de Wageningse stikstofkerk tot op de bodem wil openbreken.

Maar wat doet D66-minister Rianne Letschert? Op maandag 26 oktober, vlak voor het einde van de antwoordtermijn van drie weken, stuurde zij een kort uitstelbriefje met bijbehorende beslisnota naar de Tweede Kamer. "Tot mijn spijt is beantwoording binnen de gestelde termijn niet mogelijk, omdat voor de beantwoording informatie van verschillende partijen nodig is en dit meer tijd vraagt", aldus Letschert. In de bijbehorende beslisnota, al gedateerd op 20 oktober, staat bij de toelichting alleen: "n.v.t."

Hoe lachwekkend is dat excuus van Letschert? Van Duijvenvoorde diende zijn vragen al op 8 oktober in. Het enige wat de minister hoefde te doen, was één telefoontje plegen naar het bestuur van WUR en het bestuur van KIVI om de gespreksverslagen, e-mails en appjes op tafel te leggen. Maar bijna drie weken later, terwijl het symposium op 13 oktober allang de nek is omgedraaid, beweert Letschert nog altijd dat ze meer tijd nodig heeft. Ook de Kamervragen die Kamerlid Mona Keijzer op 9 oktober over datzelfde geannuleerde KIVI-symposium stelde, werden op 26 oktober in een apart uitstelbriefje met exact dezelfde standaardzin op de lange baan geschoven.

Wie wil begrijpen waarom D66 zo krampachtig de hand boven het hoofd van Wageningen houdt, hoeft alleen maar te kijken naar twee sets antwoorden op Kamervragen die op diezelfde maandag 26 oktober door D66-landbouwminister Jaimi van Essen naar de Kamer werden gestuurd.

Uit Overijssel klinkt de roep om bij stikstofzones rond Natura 2000-gebieden eindelijk eens gezond verstand te gebruiken. "Overijssel eist maatwerk: 'Maak van stikstofzone geen pannenkoek, maar een spiegelei'", kopte een artikel waarover zelfs coalitiepartij CDA, bij monde van Kamerlid Koorevaar, vragen stelde. Met andere woorden: trek geen blinde, uniforme cirkel van 500 of 1.000 meter rond een natuurgebied waarbij elke boer binnen de ring wordt platgeslagen, maar kijk gericht naar de overheersende windrichting, lokale drukfactoren en perceelsgrenzen, zodat boeren een normale boterham kunnen blijven verdienen.

In zijn Kamerantwoorden veegt D66-minister Van Essen die praktische 'spiegelei'-aanpak echter koud van tafel als "een weinig realistische methode". En zijn argumentatie slaat werkelijk alles: volgens Van Essen zijn "zowel windrichting als perceelsgrenzen variabelen die regelmatig kunnen wijzigen", waardoor je de regels te vaak zou moeten aanpassen. Daarom houdt het kabinet vast aan een "landelijke aanpak" die "in de basis uniform" is en "stuurt op een extensieve vorm van landbouw". Het effect van de rijksregels kan met maatwerk volgens Van Essen bovendien niet "in mindering worden gebracht". Wel mag de precieze zonegrens volgens hem langs perceels- en landschapsstructuren lopen, en wordt de zone "niet met een passer getrokken". Maar de regels binnen die zone blijven "in de basis uniform".

En in zijn antwoorden van 26 oktober op vragen van SGP-Kamerlid Flach over boomsingels rond veehouderijen, die bij stallen volgens de vragensteller mogelijk meer dan 15 procent minder stikstofdepositie opleveren, noemt Van Essen het effect "zeer gering". Kleine, strategisch geplaatste singels worden in de berekeningen niet meegenomen, en de rekenmodellen van het RIVM steunen op landgebruikskaarten die Wageningen University & Research heeft afgeleid.

Daar valt het hele D66-puzzeltje op zijn plek. Jaimi van Essen heeft de onwrikbare rekenmodellen van het RIVM, gevoed met Wageningse kaarten, nodig om boeren in een landelijk uniform keurslijf te dwingen en hun bedrijven af te bouwen naar 'extensieve landbouw'. En dus mag niemand bij KIVI aan die Wageningse modellen morrelen, en duikt zijn partijgenoot Rianne Letschert zodra FVD-Kamerlid Peter van Duijvenvoorde om de feiten vraagt.

Dit zieke circus van modeldwang en wetenschappelijke censuur moet tot de wortel worden uitgeroeid. Letschert moet vandaag nog alle correspondentie tussen de WUR-top en KIVI openbaar maken, en die hele vernietigende stikstofaanpak hoort niet in een 'pannenkoek' of een 'spiegelei', maar rechtstreeks in de papierversnipperaar!