Mutluer (PRO) en Teunissen (PvdD) jagen op rechtse 'knokploegen' en kijken weg van jihadverdachten die volgens OM wapens zochten

Wat er op die eerste zitting naar voren kwam, is om koud van te worden. De vier verdachten van 16 tot 19 jaar staan volgens het OM onder grote invloed van het gewelddadig jihadistische gedachtegoed. Via Signal vroeg een van hen naar automatische wapens en pistolen, en er was contact met een wapenhandelaar. Op een telefoon stond volgens het OM een martelaarsvideo. "Als we gaan sprayen", zeiden twee van hen tegen elkaar. Dat slaat vermoedelijk op wild om zich heen schieten.

Het zijn verdachten, en de advocaat van een van hen spreekt een deel van de uitleg van het OM tegen. Wat ze precies van plan waren, kwam niet naar voren, en de inhoudelijke behandeling volgt pas volgend jaar. Niemand is hier nog veroordeeld voor deze verdenking.

Maar kijk wie hier zit. De 19-jarige Muhammed K. uit Eindhoven werd in 2024 veroordeeld omdat hij een jihadistische aanslag in België voorbereidde en deelnam aan IS. Zonder zijn arrestatie was het er volgens hemzelf waarschijnlijk van gekomen.

Zijn straf: 472 dagen jeugddetentie, waarvan 360 voorwaardelijk, en 200 uur taakstraf. Hij heeft uiteindelijk vier maanden vastgezeten. Vier maanden voor vergevorderde aanslagplannen. Dit jaar zit hij opnieuw vast als terreurverdachte.

De jongen uit De Rijp is nog zo'n voorbeeld. Hij legde de eed van trouw af aan IS, en op zijn laptop stond een afscheidsbrief aan zijn moeder waarin hij het martelaarschap verheerlijkte. In februari kreeg hij ruim een jaar, waarvan een deel voorwaardelijk, en hij kwam meteen vrij omdat hij zijn straf al had uitgezeten. Eind juli hadden zwaar bewapende politieteams hem alweer van zijn bed gelicht.

Laat dit vooropstaan: wie een jongen in elkaar slaat, hoort vast te zitten, wat zijn kleur of zijn vlag ook is. Dat is de aanleiding van de vragen van Mutluer en Teunissen: beelden van gemaskerde mannen die in Den Haag een vermoedelijk minderjarige jongen van kleur zwaar zouden hebben mishandeld. Wie dat deed, moet worden opgespoord en gestraft.

Maar daar blijft het niet bij. In één adem gooien de twee Kamerleden de 'burgergrenswacht' in Ter Apel, 'extreemrechtse patrouilles' in Loosdrecht en voetbalhooligans in Arnhem op één hoop met die mishandeling. Hun bewijs voor het grote verband: een YouTube-short, een Facebook-reel, een Instagram-reel, een stuk in De Kanttekening, een talkshow, een bericht van Omroep Gelderland en een eerder Kamerantwoord. Daarop eisen ze een "fundamenteel plan van aanpak" tegen extreemrechts straatgeweld en "georganiseerde knokploegen", nog vóór de begroting van Justitie.

Hoe dun dat verhaal is, zie je in Loosdrecht. Teunissen schreef eerder over ongeveer dertig mannen die dag en nacht zouden patrouilleren. In het antwoord van minister Van Weel staat dat de gemeente zich niet herkent in het beeld van groepen van dertig. De waarnemend burgemeester sprak wel degelijk van intimidatie, en dat hoort de politie uit te zoeken. Maar dat is iets anders dan een landelijk net van knokploegen.

En Arnhem? De harde kern van Vitesse riep op tot 'bescherming' van de stad nadat er oproepen tot onrust rondgingen. Op oproepen om te plunderen gaan de vragen niet in. Winkeliers in Den Haag timmerden hun puien dicht, en alle 34 aangehouden relschoppers stonden een dag later weer buiten. Bij PRO en PvdD begint de onveiligheid pas zodra de dader rechts is.

Nu komt het mooiste. Dezelfde Teunissen vroeg deze week samen met Kostić een rondetafelgesprek aan over de wet die het verheerlijken van terrorisme strafbaar moet maken. De hoofdvraag: is die wet wel noodzakelijk? Een van de zorgen: de gevolgen voor "maatschappelijke organisaties, activisten en minderheidsgroepen". Op het voorstel voor de gastenlijst staan onder meer Amnesty International, The Rights Forum en Oxfam.

Ondertussen hadden die tieners volgens het OM bewondering voor de Britse islamist Mohammed Mizanur Rahman, die in 2016 werd veroordeeld voor onder meer jihadistische ronselpraktijken en nu actief is op TikTok. Bij extreemrechts wil Teunissen een fundamenteel plan, bij terreurverheerlijking eerst een gesprek over 'activisten'.

Natuurlijk bestaat rechts-extremisme ook, en de Rijksbrede Risicoanalyse noemt die dreiging naast de jihadistische. Niemand hoeft te kiezen. Maar diezelfde analyse meldt dat de AIVD in 2024 concludeerde dat de dreiging van een jihadistische aanslag was toegenomen, terwijl een rechts-terroristische aanslag 'voorstelbaar' was. Wie dan tien vragen stelt op de dag van deze zitting en de jihad overslaat, heeft zijn keuze gemaakt.

VVD-minister Van Weel kan zich hier ook niet achter verschuilen. Er is een commissiedebat Terrorisme/extremisme op 26 november. De minister moet daar uitleggen hoe iemand met vergevorderde aanslagplannen na vier maanden op straat staat, wie zo iemand daarna in de gaten hield, en hoe twee veroordeelden opnieuw in beeld konden komen in een aanslagonderzoek. Vier maanden voor het voorbereiden van een aanslag is een belediging van iedereen die hier veilig wil leven.

Geen voorwaardelijke straffen meer voor terreur, ook niet voor tieners die oud genoeg zijn om een eed aan IS af te leggen. En Mutluer en Teunissen kunnen hun lijstje alvast aanvullen met vraag elf: wat doen we met veroordeelde jihadisten die na hun straf opnieuw als terreurverdachte in de cel belanden?

Als er ooit iemand schiet, maakt het jou niets uit welke vlag de dader droeg. Den Haag maakt dat onderscheid wel, en dat is precies waarom jij niet veilig bent.