Vijlbrief noemt werknemers ‘ook zelf verantwoordelijk’, maar Den Haag kende de pensioenval al

Die tenenkrommende sneer richting werkend Nederland is geen boze samenvatting van de oppositie. De woorden staan in de antwoorden van minister Vijlbrief die de Kamer op maandag 9 november ontving. Naar aanleiding van een onderzoek van Follow the Money hadden Kamerleden Elles van Ark (CDA) en Wimar Bolhuis (PRO) hem om opheldering gevraagd over werknemers die bij een overstap naar een andere sector hun pensioencompensatie mislopen.

In zijn antwoord presteert Vijlbrief het om twee dingen tegelijk te beweren die elkaar politiek volkomen uitsluiten. Hij schuift de verantwoordelijkheid op het bordje van de burger: die moet zich volgens hem ook zelf goed laten informeren over de gevolgen voor zijn pensioen en andere arbeidsvoorwaarden. En in precies dezelfde antwoorden bewijst hij dat het ministerie en de wetgever al vóór de invoering van de Wet toekomst pensioenen haarfijn wisten dat deze pensioenval zou ontstaan.

Hoe werkt die valkuil in de praktijk? Door de afschaffing van de doorsneesystematiek kunnen bepaalde leeftijdsgroepen nadeel ondervinden bij hun toekomstige pensioenopbouw. Sociale partners spreken af of compensatie nodig is en hoe die eruitziet. Het gaat dus niet om geld dat uit je al opgebouwde pensioen wordt gehaald. Wat je bij een ongelukkige overstap kunt mislopen, is de extra pensioenaanspraak waarmee dat overgangsnadeel wordt gecompenseerd.

Het probleem begint doordat pensioenfondsen op verschillende data overstappen. Ook de manier waarop ze compensatie toekennen kan verschillen. Het ene fonds spreidt de compensatie over meerdere jaren, het andere schrijft het extra pensioenvermogen ineens bij. Maar zelfs als twee fondsen allebei voor toekenning ineens kiezen, kun je precies tussen hun twee peildata vallen.

Neem een werknemer uit de compensatiegroep die dit najaar van baan wisselt. Haar oude fonds kent de compensatie volgend jaar ineens toe. Tegen die tijd neemt zij niet meer deel aan de regeling. Bij haar nieuwe fonds is de overgang juist al achter de rug en is de eenmalige compensatie al aan de toenmalige deelnemers toegekend. Gevolg: beide fondsen voeren hun eigen reglement op de millimeter nauwkeurig uit, en de overstappende werknemer valt bij allebei buiten de boot.

Vijlbrief verdedigt die bizarre uitkomst met artikel 150f van de Pensioenwet. Bij compensatie binnen de pensioenregeling is het uitgangspunt dat de extra aanspraken naar rato van de tijd worden toegekend. Wie tijdens een lopende compensatieperiode instroomt en tot de betrokken leeftijdsgroep behoort, deelt voor de resterende periode mee. De periode begint bij de overgang naar de gewijzigde regeling en eindigt volgens het uitvoeringsbesluit uiterlijk op 31 december 2036.

En daar zit de kneep. Volgens de minister mogen sociale partners ook voor een zo korte periode kiezen dat het hele bedrag ineens op de transitiedatum wordt toegekend. De totale overgang moet evenwichtig zijn. Maar probeer als werknemer die één maand te laat binnenkomt maar eens uit te leggen hoe evenwichtig twee keer nul precies is.

Om aan te tonen dat zijn ministerie geen ‘dubieuze interpretatie’ hanteert, haalt Vijlbrief de hele wetsgeschiedenis van stal. De memorie van toelichting uit 2022 besprak toekenning ineens al. En Carola Schouten legde de consequentie in maart 2023 voor aan de Eerste Kamer. Als de compensatie bij de overgang al helemaal is toegekend, betekent dat volgens haar dat de werknemer bij indiensttreding “geen compensatie meer krijgt” bij de nieuwe werkgever.

Lees die woorden nog eens rustig terug. Hoe overtuigender Vijlbrief bewijst dat Den Haag dit pensioengat zag aankomen, hoe schandaliger het is dat hij de rekening vandaag bij een argeloze werknemer neerlegt. Dit was geen onvoorzien weeffoutje waardoor het ministerie werd overvallen. De politieke architecten van de pensioenwet zagen het gevaar voor baanwisselaars recht in het gezicht en lieten het willens en wetens openstaan.

Vijlbriefs preek over de ‘eigen verantwoordelijkheid’ laat zien hoe ver de Haagse papierwereld is losgezongen van het echte leven. Voor een pensioenfonds is het natuurlijk heerlijk overzichtelijk om één peildatum te prikken en de boeken te sluiten. Maar een verpleegkundige, monteur of administratief medewerker die van baan verandert, heeft te maken met een opzegtermijn, een nieuwe baas die volgende maand zijn rooster moet vullen of een tijdelijk contract dat afloopt.

En hoe moet die werknemer zich volgens de minister dan precies goed laten informeren? Vijlbrief wijst op Pensioenduidelijkheid.nl en op de waarschuwing op het jaarlijkse Uniform Pensioenoverzicht. Tegelijkertijd erkent hij dat mensen tijdens de transitie een berg informatie over zich heen krijgen die soms moeilijk te doorgronden is en in algemene termen is opgesteld.

Aan een vage standaardwaarschuwing op een jaaroverzicht heeft iemand die deze week een arbeidscontract moet tekenen helemaal niets. Wat die werknemer nodig heeft, is een glashelder antwoord op één concrete vraag: als ik op datum X bij mijn oude werkgever vertrek en op datum Y bij mijn nieuwe werkgever begin, loop ik dan tussen fonds A en fonds B mijn compensatie mis? Probeer die twee antwoorden maar eens op tijd boven water te krijgen voordat het aanbod van je nieuwe baas verloopt.

Zelfs hoeveel Nederlanders hierdoor geraakt worden, weet de minister nog altijd niet precies. In zijn eerdere raming voor 2026 kwam Vijlbrief uit op mogelijk enkele tienduizenden mensen die zonder compensatie naar een andere baan en pensioenuitvoerder overstappen. Daar zitten werknemers bij die het risico kennen en toch gaan, én mensen die onbedoeld buiten de boot vallen. Hoeveel van hen straks volkomen onwetend van een koude kermis thuiskomen, kan het ministerie van Sociale Zaken simpelweg niet vertellen.

In plaats van direct in te grijpen, heeft Vijlbrief het dossier in september bij de regeringscommissaris transitie pensioenen neergelegd. Zij moet de omvang van het probleem in kaart brengen en werkbare oplossingen onderzoeken. In zijn antwoorden van 9 november zegt hij het advies nog deze maand te verwachten. Pas daarna wil de D66-minister met de Kamer praten over vervolgstappen, terwijl Nederlanders nú van baan wisselen en er voor wie aan beide kanten buiten de boot valt geen algemene herstelregeling klaarligt.

De Tweede Kamer moet met dit afschuifgedrag geen seconde genoegen nemen. Dwing Vijlbrief op zijn minst om met de pensioenuitvoerders één centraal loket of een verplichte antwoordtermijn af te spreken. Dan kan elke werknemer vóór het tekenen van een nieuw contract binnen enkele dagen zwart op wit krijgen wat een overstap bij zijn oude én zijn nieuwe fonds betekent.

Eigen verantwoordelijkheid is een uitstekend rechts principe, maar het begint bij de politici en bewindslieden die een gammele wet door de Kamers hebben geloodst en nu weigeren de rommel voor werkende Nederlanders op te ruimen!