Het lichaam van het ballet

Foto:

In de nieuwe programma Corps van Het Nationale Ballet staan voor de verandering eens niet de solisten centraal. En dat is een interessant gegeven.

Ga maar na: een balletvoorstelling bestaat uit vele aspecten, zoals muziek, choreografie, decor en natuurlijk de dansers, maar hoeveel bezoekers zullen na afloop van een optreden zeggen: ‘het corps de ballet was weer geweldig in vorm vanavond’? Vast wel een paar, maar niet veel. De meeste aandacht gaat over het algemeen toch uit naar de solisten. Die verdienen dat uiteraard, maar vergeet niet dat zij alleen kunnen stralen als het corps de ballet – vertaald: het lichaam van het ballet – zijn werk goed doet.

Een dansvoorstelling vereist een perfecte samenwerking tussen individu en de groep; zonder elkaar zijn ze niks, maar samen, als gezelschap, brengen ze de kunstvorm die ballet heet tot grote hoogten. Dat de groep dansers die het hart of de ruggengraat van het gezelschap vormt het corps wordt genoemd is natuurlijk niet zonder reden: zij moeten als het ware als één lichaam bewegen, als één harmonieus geheel. Als een lid van het corps de ballet per ongeluk twee passen te veel zet of niet op tijd in beweging komt, dan valt dat gelijk op en is de betovering verbroken. Het is hard werken om op het podium die eenheid te creëren; als het lukt, kan het resultaat magisch zijn. Ik denk hierbij in het bijzonder aan Giselle, een ballet dat vorig jaar nog opgevoerd werd door Het Nationale Ballet. De danseressen van het corps transformeerden in de beroemde tweede, witte akte van deze productie in etherische wezens die door één hand ‘bestuurd’ leken te worden, zo volmaakt gelijk was hun optreden.

Nu krijgt het corps niet elke voorstelling de kans om zo te schitteren, vandaar dat besloten is een avondvullend programma samen te stellen bestaande uit drie korte, zeer verschillende balletten waarin het corps een hoofdrol vervult. Het gaat om de volgende producties:

Les Sylphides (1909)
Het Nationale Ballet trapt af met het oudste en meest klassieke ballet van de drie. Denk aan veel dames in lange, wapperende tutu’s en één (gelukkige) man die deel uit mag maken van dit romantische, dromerige tafereel. De oorspronkelijke naam van het stuk is Chopiniana, naar de bekende componist Chopin; zijn pianomuziek werd door Glazoenov (ook een componist, wellicht wat minder bekend) georkestreerd. Dit gebeurde op verzoek van choreograaf Michel Fokine. Deze Russische dansvernieuwer wilde de sfeer die de muziek oproept – romantisch, melancholisch – centraal stellen in het ballet, dus geen echt ‘verhaal’ vertellen. Zo creëerde hij het eerste abstracte ballet. Revolutionair in die dagen, dus denk daaraan als u Les Sylphides gaat bekijken. Voor de moderne bezoeker oogt het ballet misschien wat tuttig en klassiek-volgens-het-boekje, maar aan het begin van de twintigste eeuw was het wel degelijk een baanbrekend stuk.
Wat de rol van het corps betreft: in Les Sylphides blijft deze nog een beetje beperkt tot vooral veel mooie achtergrondposes aannemen terwijl de solisten hun kunsten laten zien. Natuurlijk, de danseressen zijn gracieus en duidelijk ondersteunend aanwezig, maar pas in het laatste gedeelte treden ze op de voorgrond. Toch is het ballet onmiskenbaar een ensemblestuk, waardoor het prima in dit programma past. Persoonlijk vond ik dat het orkest, Holland Symfonia onder leiding van dirigent Matthew Rowe, de muziek met iets meer pit ten gehore had mogen brengen. Het ballet loopt al het gevaar een beetje oubollig over te komen, dus wat meer vaart en uitbundigheid hadden geen kwaad gekund. Maar verder: alle bewondering voor de technische perfectie van de ballerina’s.

Corps (1985)
Na vrouwelijke lieftalligheid is het nu de beurt aan mannelijk geweld. Onze eigen Hans van Manen is de schepper van Corps, een stuk dat hij maakte voor het Stuttgarter Ballett, maar dat ook op het repertoire staat van Het Nationale Ballet. Zoals de titel al verraadt draait het in dit ballet om, tja, het corps dus. Maar nu eens niet om vrouwen, zoals al zo vaak het geval is, vooral natuurlijk in de grote klassieke balletten. Van Manen zet een groep stoere kerels centraal, krachtig en verbonden met elkaar, maar daar komt (natuurlijk) verandering in als er ineens drie vrouwen opduiken. Weg is dan de groepsdynamiek. De vrouwen verdelen de mannen door met een paar van hen duetten aan te gaan. Dat gaat er in het begin nog vrij vrolijk aan toe, maar de toon wordt langzaam steeds zwaarmoediger.
Hoe u dit allemaal wilt interpreteren mag u zelf weten, want ook dit is een ballet waar geen duidelijk verhaal in zit. Toch zit er een gedachte achter: Van Manen liet zich inspireren door het Vioolconcert van Alban Berg, die het werk schreef ter nagedachtenis aan een meisje dat op haar achttiende stierf aan kinderverlamming. Thema’s als afscheid en droefenis klinken dan ook door in de muziek, die hier net als in Les Sylphides de hoofdrol speelt. Niemand minder dan de internationaal sucessvolle violiste Liza Ferschtman neemt de solopartij van het Vioolconcert voor haar rekening.
Corps wordt beschouwd als één van de belangrijkste werken van Hans van Manen en biedt een mooie gelegenheid om een mannelijk corps de ballet in actie te zien.

Het lichaam van het nationale ballet (2013)
Ja, en dan komen we bij het laatste stuk van de avond. Eigenlijk maakt de bezoeker een reis door de tijd. We begonnen in 1909 en eindigen bij de dag van vandaag. De choreografie van dit ballet is van Emio Greco en Pieter C. Scholten, een eigentijds duo dat met dit werk hun debuut maakt bij Het Nationale Ballet. In 2011 maakten ze Le Corps DU BALLET voor Les Ballets de Monte-Carlo en eigenlijk is Het lichaam van het nationale ballet (een heel corps-waardige naam!) hier een soort remake van.
Wat kunt u verwachten? Wel, Greco en Scholten pakken de zaken op hun eigen manier aan. Ze verkennen de grenzen van de danskunst en halen dansers graag uit hun comfortzone. Toch proberen ze niet helemaal te breken met de klassieke traditie; ze geven er een nieuwe draai aan, door oud en nieuw te verenigen en altijd op zoek te blijven naar andere, onconventionele manieren van bewegen. In Het lichaam van het nationale ballet wordt de verhouding tussen het individuele lichaam en het lichaam van de groep, het corps, uitgelicht.
Het corps zet zijn beste beentje voor, maar deze voorstelling zal waarschijnlijk niet iedereen kunnen bekoren. Het is even wennen. Het orkest is al naar huis, want de muziek (van Sébastien Gaxie) staat op band. Meestal weet ik dan al hoe laat het is, maar vooruit, we geven het een kans. Na de lyrische muziek van Chopin en de indringende klanken van Alban Berg is het even slikken. Gelukkig worden noten die ik als ‘herrie’ zou bestempelen afgewisseld met aangenamere tonen en horen we ook zowaar een fragmentje uit De Notenkraker van Tsjaikovski voorbij komen. De choreografie is verrassend en uitdagend, afwisselend rustig en dan weer opzwepend. Ongeremd en modern. Inderdaad, het is even wennen; een groter contrast met Les Sylphides is bijna niet denkbaar. Intrigerend is het wel. In dit laatste stuk laat het corps zien dat ze samen sterk staan, zonder dat de dansers hun identiteit verliezen. Leuk detail: de kostuums zijn vleeskleurig, zodat de illusie wordt gewekt dat de dansers naakt zijn. Als dat geen ode is aan het ‘lichaam’ van het ballet.

Corps – Nationaal Ballet, is nog te zien op za 14, zo 15, do 19, vr 20, vr 27, za 28 en zo 29 september. Alle dagen om 20:15 uur, behalve op zondag (14:00 uur) in het Muziektheater, Waterlooplein 22 in Amsterdam. Les Sylphides en Corps zijn als onderdeel van het programma Sterren/Corps ook nog elders in het land te zien: op wo 18 in het Lucent Danstheater in Den Haag, op ma 23 in de Stadsschouwburg in Utrecht en op wo 25 in het Parksstad Limburg Theater in Heerlen.

Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel
Dagelijksestandaard.nl gebruikt cookies en vergelijkbare technologieën (cookies) onder andere om u een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kunnen we hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren en daardoor onze website verbeteren. Cookies van onszelf en van derden kunnen worden gebruikt om advertenties te tonen en artikelen aan te bevelen op dagelijksestandaard.nl die aansluiten op uw interesses. Ook derden kunnen uw internetgedrag volgen. Cookies kunnen gebruikt worden om op sites van derden relevante advertenties te tonen. Cookies van derde partijen maken daarnaast mogelijk dat u informatie kunt delen via social media zoals Twitter en Facebook.

Like nu onze nieuwe pagina voor nieuws en opinie!