Bijna de hele maan verdween vrijdagochtend: dit gebeurde er boven Nederland

Daarmee kwam de verduistering dicht in de buurt van een totale maansverduistering. Toch bleef er een smal randje over waarop nog direct zonlicht viel. Astronomen spreken daarom van een gedeeltelijke maansverduistering en niet van een volledige ‘bloedmaan’.

Het hoogtepunt werd om 06.13.36 uur bereikt. Op dat moment stond de maan in Utrecht nog geen vijf graden boven de horizon. Dat maakte het verschijnsel indrukwekkend, maar ook lastig om te bekijken.

Een maansverduistering ontstaat wanneer de aarde precies tussen de zon en de maan terechtkomt. De schaduw van onze planeet valt dan op het maanoppervlak.

De maan verdwijnt daarbij niet werkelijk. Het deel dat in de kernschaduw komt, ontvangt alleen geen rechtstreeks zonlicht meer. Daardoor lijkt het alsof een steeds grotere hap uit de maan wordt genomen.

De eerste, nauwelijks zichtbare fase begon vrijdagochtend om 03.23 uur. Toen kwam de maan in de lichtere bijschaduw van de aarde. Om 04.34 uur bereikte zij de donkere kernschaduw. Vanaf dat moment werd de verduistering met het blote oog duidelijker.

Volgens de gedetailleerde berekening van Hemel.waarnemen.com stond de maan tijdens het maximum slechts 4,7 graden boven de horizon. In Utrecht ging zij omstreeks 06.53 uur onder, terwijl de astronomische verduistering elders op aarde nog doorging.

De lage stand was niet het enige probleem. Bewolking bepaalde in grote delen van Nederland of er überhaupt iets te zien was.

De grootste kans op een glimp bestond in Zuid-Holland, Zeeland en het westelijke gedeelte van Noord-Brabant. Daar werden enkele opklaringen verwacht. Een plek met vrij uitzicht richting het westzuidwesten was noodzakelijk. Gebouwen, bomen en dijken konden de laagstaande maan gemakkelijk aan het zicht onttrekken.

In het noorden en oosten waren de vooruitzichten aanzienlijk slechter. Daar werd de kans om de verduistering te zien vooraf op slechts 0 tot 10 procent geschat. Wie niets zag, keek dus niet noodzakelijk op het verkeerde moment of in de verkeerde richting.

De weersomstandigheden maken ieder Nederlands hemelverschijnsel enigszins tot een loterij. Een eclips kan jaren van tevoren tot op de seconde worden berekend. Of de wolken op het beslissende moment opzijgaan, blijft veel minder voorspelbaar.

Bij een totale maansverduistering kan de maan rood of koperkleurig worden. Zonlicht wordt dan door de atmosfeer van de aarde gebogen. Vooral rood licht weet de maan nog te bereiken.

Dat verschijnsel verklaart de populaire naam ‘bloedmaan’. Vrijdagochtend ging het echter om een gedeeltelijke eclips. Een klein gedeelte van de maan bleef buiten de kernschaduw. De benaming volledige bloedmaan zou daarom feitelijk onjuist zijn.

Wel kon het donkere gedeelte onder gunstige omstandigheden een roodbruine gloed krijgen. De precieze kleur hangt onder meer af van stof, wolken en andere deeltjes in de aardatmosfeer.

De verduistering had in de kernschaduw een grootte van 0,934. Dat getal geeft aan welk deel van de diameter van de maan door de kernschaduw werd bedekt. Vrijwel alles verdween dus, behalve een dunne rand.

Een maansverduistering is niet extreem zeldzaam, maar vanaf één bepaalde plaats is lang niet iedere verduistering volledig zichtbaar. Soms gebeurt het verschijnsel overdag, soms staat de maan onder de horizon en soms gooit bewolking roet in het eten.

De volgende gedeeltelijke maansverduisteringen die relevant zijn voor Nederlandse kijkers vinden plaats op 12 januari en 6 juli 2028. De eerstvolgende totale maansverduistering valt volgens de huidige astronomische kalender op oudejaarsavond 2028.

Daarmee was de vroege ochtend van 28 augustus toch een bijzonder moment. Niet omdat de verduistering zelf uniek was, maar omdat de maan vrijwel geheel in de schaduw terechtkwam op het moment dat zij laag boven het Nederlandse landschap hing.

Wie haar zag, moest er vroeg voor opstaan en enig geluk met de wolken hebben. Wie door een gesloten wolkendek naar een grijze lucht keek, zal tot 2028 moeten wachten op een volgende vergelijkbare kans.