Nieuwe Zelfstandigenwet: zzp’ers moeten drie opdrachtgevers hebben voor zekerheid

Sinds de Belastingdienst in 2025 strenger controleert op schijnzelfstandigheid, heerst er onzekerheid onder zzp’ers en opdrachtgevers. Sommige bedrijven huren uit voorzorg helemaal geen freelancers meer in. De nieuwe Zelfstandigenwet moet daar verandering in brengen. Het wetsvoorstel introduceert twee toetsen waarmee zelfstandigen en opdrachtgevers vooraf kunnen vaststellen of er sprake is van zelfstandig ondernemerschap. Wie beide toetsen doorstaat, komt terecht in de zogenoemde 'veilige haven'. Dat betekent dat er vooraf zekerheid bestaat over de arbeidsrelatie.

De eerste toets kijkt naar het ondernemerschap van de zzp’er. Om te slagen, moet een zelfstandige aan verschillende voorwaarden voldoen. Zo moet de freelancer ingeschreven staan bij de Kamer van Koophandel, geld reserveren voor pensioen en arbeidsongeschiktheid en minimaal drie opdrachtgevers hebben gehad in twee jaar.

De tweede toets onderzoekt de werkrelatie. Daarbij draait het om zelfstandigheid, ondernemersrisico en de vrijheid om opdrachten naar eigen inzicht uit te voeren. Wie aan beide voorwaarden voldoet, krijgt vooraf duidelijkheid over zijn positie als zelfstandige.

Vooral de eis van drie opdrachtgevers zorgt voor kritiek. Volgens de NVJ houdt het kabinet onvoldoende rekening met de bijzondere positie van freelancejournalisten. De Nederlandse uitgeversmarkt wordt grotendeels gedomineerd door twee grote uitgevers. Een journalist kan voor meerdere kranten, tijdschriften en podcasts werken, terwijl al die opdrachten uiteindelijk afkomstig zijn van dezelfde uitgever.

Op papier heeft die freelancer dan slechts één opdrachtgever. Ook beginnende zzp’ers en journalisten die naast hun baan freelancen, kunnen moeite krijgen om aan de voorwaarden te voldoen. De NVJ vreest dat opdrachtgevers straks alleen freelancers inhuren die binnen de veilige haven vallen.

Wie niet aan de nieuwe eisen voldoet, verliest niet automatisch zijn zelfstandige status. In dat geval blijft een beoordeling mogelijk volgens de bestaande criteria uit het Deliveroo-arrest. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de vrijheid van werken, het ondernemersrisico en de verhouding met de opdrachtgever.

Het wetsvoorstel biedt ook voordelen. Freelancers mogen jarenlang voor dezelfde opdrachtgever werken. Ook vaste werktijden of werken op locatie hoeven geen probleem te vormen. Dat is belangrijk voor journalisten die afhankelijk zijn van redactievergaderingen, uitzendingen en deadlines.

Los van de nieuwe Zelfstandigenwet komt er volgens de plannen vanaf 2027 een belangrijke wijziging voor laagbetaalde zzp’ers. Bij een uurtarief onder ongeveer 39 tot 40 euro kunnen zelfstandigen die stellen werknemer te zijn, profiteren van een omgekeerde bewijslast. De opdrachtgever moet dan aantonen dat er geen arbeidsovereenkomst bestaat. Volgens de NVJ kan dit freelancejournalisten helpen die tegen lage woord- of stukstarieven werken.

Voorlopig blijven de huidige regels gelden. De nieuwe Zelfstandigenwet moet nog door de Tweede Kamer worden behandeld en kan op zijn vroegst in 2028 ingaan. De NVJ wil voorkomen dat de eis van drie opdrachtgevers zelfstandige journalisten onnodig beperkt. De belangrijkste vraag blijft of de wet daadwerkelijk meer zekerheid biedt, of juist nieuwe obstakels opwerpt voor freelancers die bewust zelfstandig werken.

Ook zulke ontwikkelingen rond werk en inkomen volgen? Like en volg De Dagelijkse Standaard op Facebook.