Algemene Rekenkamer kraakt miljardenmoeras van Jaimi van Essen, die na falen in 155 van de 173 veengebieden nog meer Haagse regie wil

De titel die de Algemene Rekenkamer aan haar donderdag verschenen onderzoek meegaf, laat aan duidelijkheid niets te wensen over: "Natuurbeleid voor het veen: een moeras?". In het rapport zelf spreekt de Rekenkamer van "een moeras van bestuurlijke besluitvorming". Tussen 2021 en 2030 is er door Den Haag bijna twee miljard euro vrijgemaakt om de natuur in 173 veengebieden te behouden en te versterken.

En wat heeft al dat belastinggeld opgeleverd volgens de genadeloze cijfers van de Rekenkamer en de samenvatting bij de NOS? Van de 173 onderzochte veengebieden voldoen er op dit moment slechts achttien aan de gestelde kwaliteitscriteria. Dat is een schamele tien procent! In 155 van de 173 gebieden faalt het beleid aan alle kanten.

Wie inzoomt op de deelcijfers, ziet hoe onhaalbaar de Brusselse en Haagse natuurnormen in een dichtbevolkt cultuurlandschap als Nederland werkelijk zijn. Van de 79 veengebieden waarvoor alleen het behouden van de bestaande kwaliteit als doel gold, halen 67 gebieden dat doel niet: een faalpercentage van 85 procent. En bij de 94 veengebieden waar de kwaliteit volgens de ambtelijke tekentafel moest verbeteren, halen zelfs 88 van de 94 gebieden de norm niet: een mislukking van maar liefst 94 procent! Twee miljard euro van de Nederlandse belastingbetaler is rechtstreeks in het moeras gekieperd voor een resultaat dat in negen op de tien gebieden op nul uitkomt.

Waarom lopen die plannen in de praktijk overal vast? Niet omdat er te weinig geld naartoe is gesmeten, maar omdat de Haagse en Brusselse modelwerkelijkheid frontaal botst met de mensen die rond die veengebieden wonen, werken en ons voedsel produceren.

Om een hoogveen- of laagveengebied kunstmatig kletsnat te houden en volgens de modelletjes te beschermen tegen stikstof, eisen natuurambtenaren namelijk dat er rondom die Natura 2000-gebieden "bufferzones" worden aangelegd. In die bufferzones moet het grondwaterpeil drastisch omhoog, terwijl omliggende melkveehouders en akkerbouwers het waterpeil volgens de Rekenkamer juist laag willen houden.

Maar een boer kan natuurlijk geen koeien laten grazen of gewassen oogsten op land dat door de overheid in een drassig moeras wordt veranderd, terwijl ook huizen en wegen in de omgeving verzakken zodra je lukraak aan het waterpeil gaat draaien. Provincies, waterschappen en gemeenten komen daardoor klem te zitten tussen onuitvoerbare Haagse natuurdoelen en het gezonde verstand van hun eigen inwoners en boeren.

Daarnaast legt de Algemene Rekenkamer bloot dat in die bufferzones niemand echt de regie heeft: provincies, gemeenten, waterschappen en het Rijk hebben er allemaal een rol, waardoor plannen jarenlang langs elkaar heen schuiven in "lange, stroperige processen", terwijl de honderden miljoenen die in het veen worden gestoken de natuurdoelen nog altijd niet halen. Het is precies dezelfde papieren tirannie als in het stikstofdossier: eerst leg je jezelf in Brussel onmogelijke normen op, en vervolgens geef je de Nederlandse boer de schuld dat jouw modelletje niet klopt.

Elk weldenkend mens zou na zo'n vernietigend rapport van de Algemene Rekenkamer concluderen dat je moet stoppen met het najagen van een kunstmatige oernatuur die in 94 procent van de verbetergebieden niet eens te maken valt. Bovendien merkt de Rekenkamer op dat de D66-minister van Landbouw en Natuur in dit bestuurlijke moeras "slechts een beperkte rol speelt" terwijl provincies en waterschappen met de gebakken peren zitten.

Maar voor D66-minister Jaimi van Essen is dat vernietigende oordeel juist de gedroomde aanleiding om nóg meer centrale macht en dwang naar zijn eigen ministerie in Den Haag te trekken. In de officiële reactie laat het ministerie van Van Essen weten: "De uitkomsten laten zien dat we niet kunnen wachten met natuurherstel. Uitstel is achteruitgang en we moeten vooruit."

Kijk eens naar die holle, technocratische D66-slogan: "Uitstel is achteruitgang en we moeten vooruit." Waarheen wil Jaimi van Essen dan precies "vooruit"? Naar nog eens twee miljard euro belastinggeld voor de volgende 94 procent mislukking? Naar het via centrale Haagse regie en onteigening doordrukken van bufferzones waar lokale bestuurders nog probeerden om boeren en bewoners te sparen?

We kennen de werkwijze van deze D66-minister inmiddels maar al te goed. Eerder deze maand legde Van Essen de Tweede Kamer al een spreekverbod op over de Brusselse grutto-eisen, dreigde hij melkveehouders met het Openbaar Ministerie en een strafblad, en trok hij 750 miljoen euro uit om veehouders te ruimen terwijl hij weigerde ook maar te kijken naar de veel ruimere Duitse stikstofnorm.

Het rapport van de Algemene Rekenkamer bewijst dat het hele Natura 2000- en stikstofcircus op een fundamentele denkfout berust. Nederland is geen onbewoonde toendra uit de ijstijd, maar een eeuwenoud cultuurlandschap dat door boeren, dijkenbouwers en waterschappen met bloed, zweet en tranen vruchtbaar en bewoonbaar is gemaakt.

Wie probeert om dat vruchtbare boerenland met miljarden aan belastinggeld en dwangmaatregelen terug te veranderen in een drassig veenmoeras, vernietigt niet alleen onze beste landbouwgrond en onze voedselzekerheid, maar gooit ook miljarden euro's van hardwerkende burgers in een bodemloze put.

Het laatste wat het Nederlandse platteland nodig heeft, is dat een fanatieke D66-minister als Jaimi van Essen nu ook nog de centrale regie over de bufferzones en het grondwaterpeil naar zich toe trekt. Als een beleid na twee miljard euro voor negentig procent faalt, is het antwoord niet méér centrale dwang vanuit Den Haag, maar het schrappen van de onhaalbare normen zelf.

Haal die knellende Natura 2000- en stikstofwetgeving van tafel, stop met het onder water zetten van boerenland in zogeheten bufferzones en steek geen cent belastinggeld meer in het ideologische miljardenmoeras van Jaimi van Essen.