Pepijn van Houwelingen (FVD) zet Jetten klem over 'staatsgeheime besluiten' die bij het Kabinet van de Koning achterblijven

Gelukkig hebben we in de Tweede Kamer nog een handjevol volksvertegenwoordigers dat niet braaf jaknikt, maar daadwerkelijk de kleine lettertjes van archiefinventarissen doorspit. Dinsdag 10 november diende Pepijn van Houwelingen namens Forum voor Democratie veertien vlijmscherpe schriftelijke vragen in bij D66-premier Rob Jetten. Aanleiding is onderzoek van NieuwRechts én de dit jaar gepubliceerde inventaris van het Nationaal Archief voor het zogeheten Pakketarchief 1989 tot en met 2000.

Even voor wie denkt dat het Kabinet van de Koning alleen lintjes en verjaardagskaartjes regelt: vergeet het maar. Die Haagse ambtelijke dienst fungeert als het 'dépôt des lois', de centrale bewaarplaats voor alle originele wetten en koninklijke besluiten. Alleen al in het jaar 2024 ondertekende het staatshoofd volgens Van Houwelingens Kamervragen meer dan 2.400 van zulke besluiten, terwijl lang niet alles daarvan ooit in het Staatsblad of de Staatscourant verschijnt.

En het mooiste moet nog komen. Zo citeert Van Houwelingen de bekentenis bij Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties dat ze daar zelf "geen zicht" hebben "op de aard en inhoud van alle koninklijke besluiten die de Koning ondertekent". De enige plek met het complete plaatje is het Kabinet van de Koning zelf, en laat nou net die dienst buiten de Wet open overheid vallen. Handig geregeld voor het partijkartel, toch?

Omdat je er als burger of journalist geen enkel Woo-verzoek kunt indienen, komt de waarheid pas boven tafel zodra de stukken na twintig jaar volgens de Archiefwet naar het Nationaal Archief verhuizen. Alleen lapt het Kabinet van de Koning die termijn al decennia aan zijn laars. Uit de officiële inventaris van het Nationaal Archief blijkt dat het overgrote deel van het Pakketarchief over 1989 tot en met 2000 pas dit jaar is overgedragen, maar dat er circa een meter aan gevoelige dossiers tussenuit is gevist: "Een serie staatsgeheime besluiten is gelicht vanwege de rubricering."

Sterker nog, zoals Van Houwelingen premier Jetten fijntjes voorhoudt, bewaart diezelfde dienst zelfs zijn geheime archief over de jaren 1976 tot en met 1988 nog altijd in eigen huis. De jongste mappen uit die reeks hadden uiterlijk in 2008 al overgedragen moeten zijn. We praten over bijna twintig jaar extra vertraging boven op de wettelijke termijn, terwijl de erfgoedinspectie er volgens FVD op wijst dat de wet helemaal "geen mogelijkheid" kent om zulke stukken na twintig jaar nog vast te houden en elke machtiging voor uitstel ontbreekt. Zonder wettelijke machtiging houdt Den Haag decenniaoude staatsgeheimen achter slot en grendel.

Overigens weten ze daar intern dondersgoed wat een puinhoop het is. In de toezichtmonitor over 2023 en 2024 meldde de dienst zelf dat er uit het tijdvak 1975 tot en met 1995 nog vijfenvijftig strekkende meter aan archief op de plank lag te wachten. Vijfenvijftig meter aan staatsstukken die gewoon niet zijn overgedragen.

En stuurde Den Haag daar dan een strenge controleur op af? Ik schoot bijna in de lach toen ik de datum zag staan. Bij reguliere controles van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed wordt deze dienst standaard overgeslagen en de allerlaatste keer dat inspecteurs er over de vloer kwamen was op 23 februari 2009. Zeventien jaar geleden dus, toen tot overmaat van ramp bleek dat het verplichte archiefoverzicht daar gewoon ontbrak.

Waarom is die schimmigheid zo gevaarlijk? Omdat het niet over onschuldige hofbriefjes gaat. Van Houwelingen vraagt Jetten te bevestigen dat het toenmalige staatshoofd ook na 1988 geheime koninklijke besluiten bleef tekenen over onder meer "hinderwetvergunningen en geheime uitgaven van ministeries", terwijl daar pas sinds 2013 een punt achter zou zijn gezet, en hij wil weten of de Tweede Kamer daar ooit zelfs maar vertrouwelijk over is ingelicht. Voor geheime verdragen bestaat een meldplicht aan het parlement, maar voor dit soort onzichtbare besluiten is er nul wettelijke waarborg.

En denk maar niet dat er straks iemand wordt aangepakt als de termijnen opnieuw worden genegeerd. Terwijl VVD-minister Eelco Heinen vrijwilligers van stichtingen met UBO-boetes bedreigt, heeft Den Haag zichzelf keurig ingedekt in de nieuwe Archiefwet uit Staatsblad 2026, nummer 149. In artikel 10.3, vijfde lid van die wet (waar Van Houwelingen in zijn tiende vraag ook de vinger op legt) is het Kabinet van de Koning expliciet uitgezonderd van zowel een last onder bestuursdwang als een bestuurlijke boete. Geheime uitgaven buiten het Staatsblad om en niemand die een boete riskeert.

Het smerigste detail zit misschien nog wel in de manier waarop deze achterkamer buiten de Wet open overheid is gehouden. In het oorspronkelijke initiatiefvoorstel uit juli 2012 regelde artikel 2.3 zwart op wit dat de minister van Algemene Zaken informatieverzoeken rond deze dienst zou afhandelen. Toen de indieners hun wettekst op 12 december 2013 na overleg met mensen van Binnenlandse Zaken aanpasten, was die hele passage ineens spoorloos geschrapt, zonder één woord uitleg.

Bij latere navraag kwam BZK volgens Van Houwelingen met de klassieke Rutte-smoes op de proppen: "de precieze gang van zaken" zou inmiddels "niet meer te reconstrueren" zijn. Maar in één adem erkende diezelfde afdeling dat opname onder de openbaarheidswet destijds wel degelijk "is overwogen", met als droge uitsmijter: "maar is er uiteindelijk voor gekozen dit niet te doen". Ze weten dus prima dát die passage bewust is gesneuveld, alleen zijn ze zogenaamd vergeten wie daarvoor op de rem trapte.

Dit legt in één klap de zieke mentaliteit van onze bestuurselite bloot. Kijk naar de afgelopen dagen alleen al: 124 Kamerleden van D66, VVD, CDA en hun meelopers stemden de FVD-motie van Milan Schenk weg om het wachtgeld van oud-politici openbaar te maken, gemeenten en politie verzamelen gretig gegevens van demonstranten, en voor de eigen topambtenaren geldt radiostilte.

Sommige hielenlikkers van het kartel zullen nu wel roepen dat dit om de bescherming van de Kroon of oude dossiers gaat. Wat een flauwekul. Het Kabinet van de Koning is een ambtelijke dienst die op belastinggeld draait, en geen enkel weldenkend mens kan uitleggen waarom besluiten uit 1976 of 1995 in 2026 nog steeds zonder wettelijke grondslag verstopt worden terwijl het kabinet "geen aanleiding" ziet voor openbaarheid.

Pepijn van Houwelingen legt met zijn veertien Kamervragen de vinger precies op de zere plek waar de rest van de Kamer braaf omheen loopt. Zonder de graafzin van FVD had op het Binnenhof geen haan gekraaid naar die gelichte meter staatsgeheime besluiten of die weggemoffelde Woo-paragraaf uit 2013. FVD heeft gelijk: trek het Kabinet van de Koning direct onder de Wet open overheid.

Premier Rob Jetten kan zich hier niet achter het paleishek verschuilen, want Algemene Zaken is zíjn winkel. Draag die achtergehouden staatsgeheime archieven uit 1976 tot en met 2000 per direct over aan het Nationaal Archief, leg tot op de bodem op tafel hoeveel geheime koninklijke besluiten en ministeriële uitgaven er ongezien zijn getekend, en hef die schandalige uitzondering op de Wet open overheid op.

In een echte democratie heeft de burger recht op privacy en legt de overheid verantwoording af, dus steun FVD en breek die Haagse geheimhoudingskliek eindelijk open!