Van Essen (D66) wil stikstofpotjes van 1,59 miljard en 504 miljoen uit het geschrapte Transitiefonds in leven houden tot 2032

Laten we precies en nuchter naar de cijfers uit Van Essens eigen Kamerbrief kijken. Het gaat om twee specifieke uitkeringsregelingen die destijds in het leven zijn geroepen als vooruitgeschoven posten van het inmiddels geschrapte Transitiefonds: de "Regeling provinciale maatregelen landelijk gebied" (Rpml), waarvoor een uitkeringsplafond van "circa € 1,59 miljard" is vastgesteld plus "circa € 38,5 miljoen" voor indirecte provinciale uitvoeringskosten, en de "Regeling specifieke uitkering provinciale versnellingsvoorstellen transitie landelijk gebied" (Rpvt) ter waarde van "€ 504 miljoen". Samen gaat het dus om een beschikbaar gesteld bedrag van ruim 2,13 miljard euro aan belastinggeld waarmee provincies "integrale en gebiedsgerichte maatregelen die bijdragen aan de opgaven voor natuur, stikstof, water en klimaat in het landelijk gebied" uitvoeren.

Volgens de Comptabiliteitswet 2016 hebben zulke subsidieregelingen een maximale houdbaarheidsdatum van vijf jaar: de Rpml loopt op 1 januari 2027 af en de Rpvt op 24 november 2027. Bovendien erkent Van Essen in zijn brief volmondig dat met de intrekking van het wetsvoorstel voor de Tijdelijke wet Transitiefonds op 29 november 2024 "het oorspronkelijke beleidsmatige en financiële kader waarbinnen deze regelingen zijn ontwikkeld, komen te vervallen". En wat doet de D66-minister nu het politieke en financiële moederkader onder deze regelingen weg is? Hij laat ze niet aflopen in 2027, maar schrijft dat hij voornemens is de vervaldata op te rekken tot 1 januari 2032.

Om de Kamer gerust te stellen, benadrukt Van Essen dat de verlengingen op zichzelf "niet tot het beschikbaar stellen van aanvullende financiële middelen" leiden en geen gevolgen hebben voor de omvang van de al verleende specifieke uitkeringen aan de provincies. Maar laat je door dat boekhoudkundige zinnetje niet in slaap sussen. Waarom wil de minister het juridische kader van deze twee regelingen van ruim 2,1 miljard euro dan koste wat kost nog tot vijf jaar langer in de lucht houden? Omdat de provinciale uitvoering doorloopt en hij "een actueel en bestendig juridisch kader" wil behouden, "dat ruimte biedt om waar nodig in te spelen op ontwikkelingen en omstandigheden tijdens de uitvoering".

Met andere woorden: het geld dat onder de vlag van het inmiddels geschrapte Transitiefonds naar de provinciehuizen is geschoven, mag tot 2032 worden ingezet en bijgestuurd voor dezelfde gebiedsgerichte stikstof-, natuur-, water- en klimaatagenda op het platteland. En de D66-minister heeft er ook nog eens haast mee, want hij vraagt de Tweede Kamer in zijn brief om "zo spoedig mogelijk uitsluitsel" te geven over haar standpunten, zodat hij de verlenging van de Rpml vóór 1 januari 2027 in de Staatscourant kan zetten. Het Transitiefonds is door de voordeur weggegooid, maar zijn provinciale miljardenpotjes regeren via de achterdeur gewoon door.

Hoe diep de afkeer van onze eigen veehouderij bij dit kabinet zit, blijkt nog veel scherper uit een tweede document dat slechts één dag later, op 6 november 2026, naar de Kamer werd gestuurd: het 144.000 tekens tellende verslag van een schriftelijk overleg over de Europese strategie voor de veehouderij, ondertekend door D66-minister Jaimi van Essen én VVD-staatssecretaris Silvio Erkens. Wie dat stuk doorleest, ziet twee Nederlandse bewindspersonen die in Brussel roomser dan de paus proberen te zijn ten koste van onze eigen voedselmakers.

Wanneer Kamerleden vragen welke "enkele kritische kanttekeningen" het kabinet-Jetten eigenlijk bij de nieuwe Europese veehouderijstrategie had geplaatst, komt de aap voluit uit de mouw. Van Essen en Erkens antwoorden zonder blikken of blozen: "De kritische kanttekeningen die het kabinet heeft liggen op het gebied van ambities ten aanzien van dierenwelzijnseisen, duurzaamheid en stikstofbeleid. Het verdienvermogen en de concurrentiekracht lijken te zijn verkozen boven duurzaamheids- en dierenwelzijnsambities."

Lees die laatste zin nog eens goed. Vrijwel alle andere EU-lidstaten komen in Brussel op voor het verdienvermogen en de concurrentiekracht van hun eigen boeren, zodat hun agrarische sector niet kapot wordt gereguleerd en de consument betaalbaar vlees, zuivel en eieren in de supermarkt houdt. En wat doen D66 en VVD? D66 en VVD trekken in Brussel een zuur gezicht omdat andere landen de boterham van hun boeren beschermen boven nieuwe stikstof- en duurzaamheidsdwang, en pleiten ondertussen enthousiast voor een "Europees verbod op kooisystemen".

Terwijl Van Essen en Erkens in Brussel de groene schoolmeester uithangen, moeten ze over hun eigen beleid in Nederland een vernietigende bekentenis afleggen. Gevraagd waarom veelbelovende, innovatieve staltechnieken waarmee boeren hun uitstoot willen verlagen nauwelijks van de grond komen, schrijven de twee bewindslieden in hetzelfde verslag van 6 november ijskoud op: "Zoals bekend, is natuurvergunningverlening op dit moment nauwelijks mogelijk." Tegelijkertijd bevestigen ze dat de Europese Commissie heeft besloten de Nitraatrichtlijn níét te herzien, de keiharde limiet van 170 kilo meststikstof op een hectare handhaaft én heeft laten weten dat Nederland "niet voldoet aan de voorwaarden voor een nieuwe derogatie".

Kortom: innoveren mag de Nederlandse boer niet omdat hij geen natuurvergunning krijgt, mest uitrijden op zijn eigen vruchtbare grasland wordt afgeknepen omdat Brussel geen derogatie geeft, en ondertussen draaien in Nederland de nationale opkoop- en beëindigingsregelingen om in 2035 een emissiereductie van "42-46% ten opzichte van 2019" af te dwingen.

En wat antwoorden Van Essen en Erkens als hun op de man af wordt gevraagd hoe het in vredesnaam valt uit te leggen dat Nederland met publiek belastinggeld familiebedrijven in eigen land opkoopt en beëindigt, terwijl datzelfde belastinggeld via de EU-begroting elders in Europa de opbouw en uitbreiding van veehouderijen ondersteunt? Hun antwoord op de allerlaatste pagina van het Kamerstuk hoort boven elk boerenerf in Nederland op een groot bord te worden gespijkerd.

Van Essen en Erkens schrijven letterlijk: "Indien elders in de EU ruimte is voor de ontwikkeling van economische activiteiten is dat niet strijdig met de inzet om de stikstofproblematiek in Nederland aan te pakken." En om elke twijfel weg te nemen over hun einddoel voor de Nederlandse landbouw, voegen de D66-minister en de VVD-staatssecretaris daar op de valreep aan toe: "Het kabinet ziet geen strijdigheid tussen deze Europese strategie en het nationale beleid. Het idee van Europese samenwerking is ook dat economische activiteiten daar plaatsvinden waar dat onder andere met inachtneming van bescherming van natuur het beste kan." Onze veehouderij uit Nederland wegpesten naar andere EU-lidstaten noemen zij vol trots Europese samenwerking.

Daar heb je de ware agenda van het kabinet-Jetten, zwart op wit ondertekend door D66 én de verraderspartij VVD. Dat eeuwenoude Nederlandse familiebedrijven verdwijnen terwijl met Europees geld in Oost- en Zuid-Europa veehouderijen worden uitgebreid die straks hun producten in onze supermarkten verkopen, vinden Van Essen en Erkens helemaal geen probleem.

Wie dit soort bewindslieden op het ministerie van Landbouw heeft zitten, heeft geen vijanden in Brussel meer nodig. Terwijl onze boeren tot de schoonste, efficiëntste en meest productieve voedselproducenten ter wereld behoren, zet Den Haag het land op slot met zelfopgelegde Natura 2000- en stikstofnormen en wuift het onze eigen voedselzekerheid met een glimlach naar het buitenland.

De Tweede Kamer heeft nu dertig dagen de tijd om op de voorhangbrief van Van Essen te reageren. Elke partij die beweert achter de Nederlandse boer en de betaalbaarheid van onze boodschappen te staan, moet als harde eis op tafel leggen: streep door deze sluipverlenging tot 2032 en schrap de Stikstofwet. Een regeling die voortkwam uit een geschrapt Transitiefonds hoort op haar vervaldatum in 2027 te eindigen, punt.

En bovenal moet er een einde komen aan de waanzin waarbij Den Haag onze eigen boeren laat opkopen en in Brussel klaagt dat andere landen wél voor het verdienvermogen van hun agrariërs opkomen. Haal in de Tweede Kamer een dikke streep door de Stikstofwet, stop met het blind kopiëren van Brusselse nitraatdwang en laat de Nederlandse boer gewoon weer doen waar hij wereldberoemd mee is geworden: topvoedsel produceren op eigen Nederlandse bodem!