99 miljoen voor het eigen falen: de IND betaalt zich blauw aan dwangsommen, en PRO en D66 willen nóg een week “nadenken”

Het staat zwart op wit in de antwoorden van asielminister Bart van den Brink (CDA) op Kamervragen van JA21. In 2024 betaalde de IND 36,8 miljoen euro aan dwangsommen. In 2025 was het 79 miljoen. Dit jaar stond de teller na zeven maanden al op 99 miljoen. Gemiddeld ruim 3 miljoen euro per week. Elke week.

En hoeveel gaat het dit jaar in totaal worden? De minister die over deze dienst gaat, heeft geen idee. Dat “laat zich moeilijk beantwoorden”, schrijft Van den Brink, gevolgd door een opsomming van zeven factoren. De Staat weet tot op de cent wat jij te laat betaalt aan de Belastingdienst, maar niet hoeveel hij zelf weggeeft.

Per persoon loopt het gierend uit de hand. In 2026 kreeg de IND 46 keer een totale dwangsom van meer dan 80.000 euro aan haar broek, en in negen gevallen zelfs meer dan een ton. Sinds 2024 stapten 143.190 mensen naar de rechter omdat de IND niet op tijd besliste. Dat is geen incident meer, dat is een systeem. Wie de weg naar de rechter kent, wordt beloond. Zo maakt Den Haag van zijn eigen traagheid een loterij die jij financiert.

De afschaffing staat in een wet die het Haagse disfunctioneren perfect samenvat. De Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring werd op 30 september 2015 ingediend en in 2018 door de Tweede Kamer aangenomen. Daarna ging het voorstel de la in. In 2022, in 2023 en in 2024 vroegen bewindslieden van opeenvolgende kabinetten de senaat om de behandeling aan te houden. Er kwam een novelle bij, die daarna nog twee keer werd aangepast. Elf jaar. Den Haag kreeg het in al die tijd niet eens voor elkaar om de wet in stemming te brengen.

Pas begin juni nam de Tweede Kamer een amendement van SGP’er Diederik van Dijk en JA21’er Diederik Boomsma aan: de rechterlijke dwangsom in vreemdelingenzaken verdwijnt. De rechter kan de IND nog steeds een termijn opleggen. Alleen het geld valt weg. Zelfs de Staat van de Uitvoering 2023, die Van Dijk in het debat citeerde, gaf het toe: “De Wet dwangsom heeft een ontwrichtend effect op de IND. De IND en de aanvragers schieten er niets mee op.”

Het had allang geregeld kunnen zijn. De afschaffing zat ook in de Asielnoodmaatregelenwet, maar die ging op 21 april in de Eerste Kamer onderuit, met 31 stemmen voor en 44 tegen. En wie hielp daaraan mee? Het CDA, dat de wet in een stemverklaring “onaanvaardbaar” noemde, en de SGP, die tegen ging stemmen omdat “de medemenselijkheid gaat boven grip op asiel”.

Diezelfde CDA-senator Van Toorenburg riep de minister vervolgens op om “zo spoedig mogelijk” met voorstellen te komen om “de dwangsommen te stoppen”. Eerst zelf de stekker eruit trekken, en dan de minister vragen waarom het licht uit is. Sinds april tikte de teller gewoon door. Wie in april tegenstemde, heeft dinsdag geen enkel excuus meer.

Op 6 oktober stelde PVV-senator Alexander van Hattem voor om dinsdag direct na het debat te stemmen. Anders schuift alles over het herfstreces heen, en elke week uitstel kost miljoenen. Volt, PRO, ChristenUnie, D66, SP, Partij voor de Dieren, OPNL en de Fractie-Visseren-Hamakers stemden tegen.

Hun argument? Senatoren moeten na het debat even kunnen nadenken. PRO-voorman Rosenmöller vond het een lastig verzoek, en D66 wilde eerst van het kabinet horen dat het echt nodig was. Nadenken? Over deze wet wordt sinds 2015 nagedacht. Een kind dat toen werd geboren, zit nu in groep 7. Voor deze senatoren is een week extra bedenktijd gratis, want jij betaalt de rekening.

Gelukkig had een meerderheid van CDA, SGP, VVD, PVV, JA21, BBB, 50PLUS, FVD en de fracties Walenkamp, Van de Sanden en Beukering geen zin meer in dit theater. Er wordt dinsdag gestemd, tenzij iemand alsnog een procedureel konijn uit de hoge hoed tovert.

Natuurlijk wordt dinsdag ook weer gezwaaid met een uitspraak van de Raad van State uit 2022, waarin een eerdere afschaffing in strijd met Europees recht werd verklaard. Het vaste trucje: lukt het niet via de Kamer, dan via de rechter of Brussel. Of de nieuwe regeling standhoudt, zien we wel. “Misschien gaat het ooit mis bij de rechter” is geen reden om intussen elke week miljoenen over de balk te gooien.

Zelfs een ja zet de kraan niet meteen dicht: wie vóór de inwerkingtreding al naar de rechter stapte, houdt recht op de oude regels. Elke week getreuzel maakt die stapel groter. De Algemene Rekenkamer waarschuwde op 22 september dat er “nog jarenlang hoge dwangsommen” betaald moeten worden als de afschaffing niet snel in de praktijk wordt gebracht. Intussen dwingt het EU-Hof Van den Brink om 140.000 asielaanvragen van Oekraïners alsnog te behandelen. Het monster krijgt alleen maar meer te eten.

De Eerste Kamer stemt dinsdag direct na het debat in met de wet en de novelle. Geen spelletjes, geen “bedenktijd”. Van den Brink zet de afschaffing per direct in werking. En de IND steekt elke vrijgekomen euro en elk uur in het wegwerken van de achterstand, te beginnen bij wie hier geen recht heeft om te blijven.

Dit lost het asielprobleem niet op. Daarvoor moet de instroom omlaag, en dat is iets anders dan Van den Brinks stoere celstraffen voor een paar honderd man. Maar het laat wel zien wat voor overheid we hebben: een log, onbetrouwbaar monster dat elf jaar nodig heeft om op te houden met geld weggeven dat niet van hem is. Dinsdagavond zie je per fractie wie dat monster eindelijk aan de lijn legde, en wie het nog een weekje liet doorvreten. Bewaar die lijst goed.