Symboolpolitiek van Van den Brink: zes maanden cel voor uitgeprocedeerden, terwijl 2.648 veroordeelden nog op een cel wachten

Van den Brink bracht woensdag de Wet strafbaarstelling terugkeerfrustreerders in consultatie. Wie geen recht heeft om te blijven en zijn vertrek frustreert, door onjuiste informatie over zijn identiteit te geven of te weigeren een reisdocument aan te vragen, kan straks een gevangenisstraf krijgen. Maximaal zes maanden, meldt WNL. 'Mensen die geen recht hebben op verblijf en hun uitzetting blijven frustreren moeten we kunnen bestraffen', zegt de minister.

Wie verder leest dan de kop, ziet hoe klein het is. Volgens WNL gaat het om naar schatting zo'n 300 mensen. In april, in de Eerste Kamer, sprak Van den Brink zelf over een 'heel afgebakende groep' van 100 tot 300 mensen per jaar. Een paar honderd man, in een land waar het COA acuut honderden extra opvangplekken nodig heeft.

Het is ook nog eens de afgezwakte versie. Er lag een veel strenger plan: het strafbaar stellen van illegaal verblijf, via een PVV-amendement dat een meerderheid kreeg in de Tweede Kamer. Van den Brink noemde dat in de Senaat 'hoogst ongelukkig', en verzekerde de senatoren dat alleen 'hardnekkige terugkeerfrustreerders' vervolgd zouden worden. Uiteindelijk sneuvelde het plan in de Eerste Kamer, mede doordat zijn eigen coalitiepartner D66 tegenstemde.

Wat nu op tafel ligt, is de uitgeklede versie. Van illegaliteit strafbaar naar zes maanden voor een paar honderd man. En die versie heet nu het sluitstuk van het asielbeleid. Van den Brink verkoopt een afzwakking als daadkracht. Zelfs Yoeri Albrecht, directeur van debatcentrum De Balie, noemt het voorstel bij WNL 'voor een groot deel symboolpolitiek'.

Over de cellen gesproken. Staatssecretaris Claudia van Bruggen (D66) van Justitie noemde de toestand in de gevangenissen vorige maand 'code gitzwart'. 'We zien dat er gewoon niet voldoende plekken in de gevangenis zijn', zei ze. 2.648 veroordeelden wachten op een cel, 3.149 gedetineerden kwamen eerder vrij, en er staan zo'n 600 vacatures open. Volgens Van Bruggen zijn we 'hier nog jaren mee bezig'.

Wie zes maanden krijgt omdat hij zijn uitzetting tegenwerkt, moet dus een cel vinden in een gevangeniswezen dat zijn eigen veroordeelden niet eens kan opsluiten. DDS schreef al eerder hoe Justitie onder Van Bruggen geen cel heeft voor duizenden veroordeelden. En stel dat die cel er toch is: na zes maanden staat dezelfde persoon weer buiten, nog steeds zonder papieren en nog steeds niet vertrokken. Een cel regelt geen vertrek. Alleen een land dat zijn burgers terugneemt, doet dat.

Ondertussen betaal jij voor alles. Voor Ter Apel, waar het COA acuut honderden plekken tekortkomt. Voor de opvang op het Pinkpop-terrein in Landgraaf, die deze week werd aangekondigd. Voor procedures, advocaten en cellen die er niet zijn. Elke dag dat iemand zonder verblijfsrecht hier blijft omdat terugkeer niet lukt, betaal jij mee.

Je kunt zeggen: beter iets dan niets. Een klein stapje is het, ja. Maar het komt van de minister die het strengere plan 'hoogst ongelukkig' noemde en inperkte. En van een minister die tegelijk een gemeente vraagt om asielzoekers op een festivalterrein op te vangen. Wie het meent met terugkeer, begint bij de voordeur: minder instroom, en uitzettingen die wél lukken.

Van den Brink zegt het zelf: 'Asielbeleid kan niet zonder een geloofwaardig terugkeerbeleid.' Daar heeft hij gelijk in. Maar geloofwaardig wordt het pas als landen hun mensen terugnemen. De minister heeft het over visumafspraken als drukmiddel en over een terugkeerhub buiten de EU. Plannen, nog geen resultaten. Etalagepolitiek, meer is het niet.

Weg met de symboolwet voor 300 man. Zet het oorspronkelijke plan terug: illegaal verblijf strafbaar, zonder toezeggingen die het weer uithollen. Extra cellen, nu, en niet pas over 'jaren en jaren', zoals Van Bruggen zegt. En visumsancties tegen elk land dat zijn eigen burgers weigert terug te nemen, vanaf dit jaar.

Van den Brink wil laten zien dat terugkeer de norm is. Dan moet hij eerst laten zien dat zijn eigen woorden iets betekenen. Dreigen met een cel die er niet is, is toneel, en jij betaalt het kaartje.