Van Essen (D66) schoffeert de boer: hij praat wel, maar onderhandelt niet, en LTO waarschuwt voor 'dreigende Haagse dictaten'

"Op dit moment zien we onvoldoende beweging", zei Gerben Boom van NAJK na het gesprek met de minister, meldt Hart van Nederland. LTO-voorman Ger Koopmans noemde het een "moeilijk" gesprek. Er zaten volgens hem verbeterpunten in, maar ook nieuwe formuleringen "waardoor het weer slechter" wordt.

Koopmans was in het boerenblad Nieuwe Oogst nog duidelijker. "Sommige verbeteringen die ze van ons over willen overnemen worden overschaduwd door extra voorwaarden. Die moeten ook van tafel", zei hij. En over de zones rond de natuurgebieden: "Dreigende Haagse dictaten verpesten de gebiedsgerichte aanpak."

"Wij gaan ons beraden", zei NAJK-voorzitter Boom tegen RTL Nieuws. 's Avonds werd er nog eens gepraat, en vannacht kopte De Telegraaf zelfs dat de boeren boos wegliepen uit het stikstofoverleg.

Hoe Van Essen tegen die gesprekken aankijkt, zei hij eerder zelf al. Hij blijft graag in gesprek met de boerenclubs, maar de gesprekken met hen zijn volgens hem geen onderhandelingen. Premier Jetten en de minister staan open voor "verbeteringen". Vertaald: de boer mag iets aandragen, en Van Essen beslist wat ermee gebeurt. Dat is geen overleg, dat is audiëntie. Het is dezelfde minister die de Kamer een spreekverbod oplegde over de Brusselse grutto-eisen.

En waar gaat het over? Over de toekomst van de melkveehouderij. De norm van Van Essen betekent dat veehouders ervoor moeten zorgen dat hun koeien bijna de helft minder stikstof produceren. Dat kan alleen met minder dieren op dezelfde grond of met dure aanpassingen aan de stal. Boeren willen dat het meetelt als ze hun koeien buiten laten grazen, want ook dat scheelt stikstof. Maar dat is lastig in cijfers te vangen, dus telt het niet.

Volgens RTL Nieuws struikelen de boeren onder meer over het maximum van 2,6 koeien per hectare en over de zones rond kwetsbare natuurgebieden, waar bedrijven moeten veranderen, verplaatsen of verdwijnen. Verdwijnen. Een boer die daar al vier generaties melkt, hoort van een minister uit Den Haag dat zijn erf in de verkeerde zone ligt.

Intussen wachten de boeren nog altijd op het enige wat hen echt verder helpt: een rekenkundige ondergrens, zodat kleine projecten geen vergunning meer nodig hebben. Het kabinet wil dat zelf ook, maar dan "op termijn". Koopmans wil data op de kalender, geen beloftes "voor de zomer". Na vijf maanden overleg had hij volgens Nieuwe Oogst concretere plannen verwacht. En emissiearme stallen die in Vlaanderen, Duitsland en Denemarken gewoon zijn toegelaten, moeten hier nog altijd wachten. "Wat daar is goedgekeurd, moet ook hier kunnen", zegt Koopmans. Den Haag houdt zelfs de oplossing tegen die de boer zelf aandraagt.

Waarom beweegt Van Essen niet? Het antwoord heet Jesse Klaver. Zijn partij PRO zegde deze zomer steun toe aan de stikstofplannen, maar trekt die steun in als de plannen worden afgezwakt, schrijft RTL Nieuws. Zonder PRO heeft het minderheidskabinet geen meerderheid voor zijn stikstofaanpak. PRO en Volt kunnen het kabinet bovendien een meerderheid in beide Kamers bezorgen, rechts alleen in de Tweede Kamer. Dus wint Klaver, en verliest de boer.

Binnen de coalitie is de keuze al gemaakt. D66 en CDA kijken het liefst naar links, de VVD wil over rechts, analyseert Nieuwe Oogst. Het CDA, ooit de partij van het platteland, laat zijn eigen boerenachterban dus gewoon in de steek. Klaver hoorde eerder deze week al "geen blokkade" bij Jetten en Heinen, terwijl BBB op stikstof "nog niet" beweging zag.

Er ligt nochtans een ander voorstel op tafel. JA21, BBB en SGP willen de GVE-normen schrappen, de rekenkundige ondergrens al per 1 januari invoeren en de zones rond natuurgebieden beperken tot hooguit 250 meter. Daarvoor bieden ze steun aan het Belastingplan. Van Essen voelt niets voor zulke afzwakkingen, schrijft Nieuwe Oogst.

Maar de vergunningen dan, zegt de minister. Wie de plannen afzwakt, brengt de vergunningverlening in gevaar, vindt Van Essen. Dat is de omgekeerde wereld. Het land zit al zeven jaar op slot door Haagse stikstofregels. Boeren, bouwers en wegenbouwers vragen niets anders dan wat het kabinet zelf belooft, alleen dan nu, en niet ooit.

Van Essen moet zijn stikstofwet van tafel halen. Geen norm die de veestapel halveert, geen zones waarin boerenbedrijven moeten verdwijnen, en de rekenkundige ondergrens niet "op termijn" maar per direct.

En premier Jetten moet kiezen. Regeert hij voor het platteland dat dit land voedt, of voor Klaver, die met één dreigement het hele boerenoverleg gijzelt? Het CDA mag daarbij laten zien voor wie het er eigenlijk nog zit.

Vijf maanden lang zaten de boeren netjes aan tafel. Ze kwamen met verbeterpunten, schreven voorstellen en kregen er nieuwe voorwaarden voor terug. Van Essen heeft vijf maanden niet geluisterd. Tijd dat hij zelf van tafel gaat.